Irakurtzen. cc-by-sa:EmergencyPhotographie
Nire lan profesionalak oinarri nagusi bat dauka: liburuak irakurtzea.
Badakit ez dela pentsamendu oso sakona, baina hain kontu funtsezkoa izan arren, ez da beti oso argi egondakoa. Areago, orokortzea beti den arren arriskugarri, esango nuke gure artean liburuen gainean komunikatzen den gehiena, lautik hiru edo, liburua irakurri gabe egiten dela.
Xabier Lete
Xabier Leteren heriotza kontu iragarria zen aspalditik. Egia esatera, zenbat aldiz ez ote gara harekin kezkatu azken urte hauetan: erietxera eraman dutela, behealdia daukala, ezin duela etxetik irten, makal dabilela… Eta hala genbiltzala, Lourdes joan zen.
Jon Benito poeta, Lander Garroren argazkian
Euskarazko kultura produktuak kontsumitzen ditugunok, ohituta gaude erlatibizatzera eta dagoenarekin konformatzera, kondena latz bat bailitzan. Esate baterako, badakigu Hollywoodek sortutako adineko filmerik ez dugula geure hizkuntzan aurkituko, edota nekez sortuko direla gurean beste hizkuntza handietan maiztasunez ezagutzen ditugun literatura lan oparoak.
Psoe=Gal, cc-by-sa, Daquella Manera
Segundo Marey ezagutu genuenok badakigu Felipe Gonzalez gezurretan dabilela gaur El Paisen eman duen elkarrizketan, eta ez hori bakarrik, areago, zerrikerian ere badabil Espainiako presidente ohi sozialista. Nik ez daukat dudarik, Segundo Marey gizon on bat izan zen, mundua gainera etorri zitzaiona GALek bahitu zuen egunean. 1983ko abenduan.
Tradizio sozialista zuen familia espainiar errepublikazale iheslari bateko seme, Hendaian aitondua zela ezagutu nuen nik. Gizonak ez zuen besterik buruan, gertatutakoa bere memoriatik erauztea baino. Hala ere, intimitate uneetan, begiak gorritzen zitzaizkion, lehenik amorruz baina azkenerako tristezia itzelez.
Ikusten zen perplejitateak bizi zuela Marey. Ezin sinetsi zuela halako gauza bat berari gertatu izana, noren eskutik eta bere sokakoak ziren sozialisten aldetik. Beste modu batera esanda, Marey Felipe Gonzalezen aldekoa izana zen politikoki, gertatu zitzaiona gertatu arte. Mikel Lujua, ETAren mugetako arduradunarekin nahastu zuten arte. Urrutitik bai baitzeukan Lujuaren antz apur bat.
Marey ez zen euskal abertzalea, ez zekien euskaraz, bere nongotasuna Frantziar Errepublikaren baitakoa zen eta arbaso espainiar errepublikazaleen memoria gordetze aldera, bere sinpatia antifrankismoa ordezkatzen zuen Felipe Gonzalezen gobernu sozialistarentzako zeukan.
Hori guztia eta gehiago esango nuke Segundo Mareyri buruz, jakinik ez dela erraza lau lerrotan gizon baten iritzi politikoa biltzea. Areago, esango nuke Marey ez zela politika intentsitatez bizi izan zuen horietakoa. Bere bizimodua familiak, bandak eta zezenzaletasunak betetzen zutela ia osorik, saltzaile lanak uzten zionean.
Marey ez zen gizon bera izan bahiturik ukan zuten 10 egun haien ostean, gaixorik geratu zen fisikoki han ezagututako hotz eta zaintzagabeko egunegatik, baina esango nuke, barneko beste min batek erraztu ziola heriotzerako bidea: lotsa senitzen zuen Mareyk gizakiarekiko, auzolotsa sozialistekiko eta itxaropenik ez etorkizunarekiko.
Bahiketa bera baino mingarriagoa gertatu zitzaizkion geroago entzun behar izan zituenak, behin abokatuek epaiketa aurrera eramatea lortu zutenean. X Jaunaren egunak ziren haiek: “Ez dago frogarik eta ez da sekula egongo”.
Marey berak esan zidan birritan gutxienez, berak ez zeukala zalantzarik, eta ikusitakoak ikusita, ez zeukala zalantzarik nor zen X Jauna.
Gaur El Paíseko orrialdeetan dio, Barionuevo eta Verari buruz ari denean: “Respecto al secuestro de Marey, lo único en lo que los implicaron y por lo que fueron a la cárcel… Es que todavía hoy no se puede contar eso… A Segundo Marey lo salva la orden de Pepe Barrionuevo para que lo suelten cuando se entera de que está detenido… Pero, como resulta increíble, ¿por qué vas a contar esa historia? Cuando detienen a Segundo Marey -que nadie ha estudiado ni va a estudiar por el momento, ni yo lo pido, qué era o qué significaba Marey en la cooperativa de Bidart…-, y lo relacionan erróneamente con una especie de intercambio de chantaje con secuestrados que teníamos, con mentira en fechas, yo traté de demostrarlo en el Tribunal Supremo, en la única ocasión que me dejaron hablar. Y no me admitieron una prueba: tenía el intercambio de las comunicaciones telegráficas con Francia para reconstruir aquello. Pero el que da la orden de que lo suelten es el ministro.”
Marey ez zuten “detenitu”, bahitu egin zuten; Mareyk ez zuen Bidarteko kooperatiba batean lanik egiten, berak Baionako Collectivité Services-en egiten zuen lan saltzaile gisra eta horregatik joaten zen astean behin edo Hendaiako Sokoara eskaeren bila… Gonzalezek esandako horiek gezurrak dira, gezur objektiboak. Eta iradoki nahi dituen Mareyri buruzko inplikazioak, zerrikeriak.
Elkarrizketan zehar beste gai batzuen inguruan dirdiratsu ageri den Felipe Gonzalez bera ageri da gai honetan gezurtero eta trakets. Baten batek galdetuko balit zergatik gertatzen den hori horrela, erantzungo nioke betikoan dabilela: Gonzalezen figura historian lardaska dezakeen gaia lausotzen saiatzen dela, baita horretarako Marey bezalako gizon on baten oroitzapena zikindu behar badu ere.
Eta gaineratuko nioke gertara honek eta esaten diren beste hainbat kontuk, baieztatu baizik ez dutela egiten Marey jaunak X Jaunari buruz uste zuena.
Ez dakit zuri, baina niri orain dela pare bat egun hil egin zait lagun birtual bat. Ez nuen aurrez-aurre ezagutu, baina facebooken neukan harremana berarekin.
Urrutitik antzematen zitzaion gizon ona zela, ekintzailea eta bizizalea. Batez ere animatu egiten ninduen gauzak egitera, edo egindakoak eskertzen zizkidan…
Nik berari ezin nion gauza handirik esan, ez bainuen bere albiste gehiegirik, baina, azkenerako, ukan genituen dozena erdi mezuen joanetorrian, lagun bat egin nuela banekien. Eta berak nigan laguna zeukala ere jakingo zuen, seguru…
Orain hil egin da eta galduta nago: ez dakit zer egin ez nola jokatu. Egia esan, sentimenduak nolakoak behar ditudan ere ezin dut esan: asko tristatu behar al dut ezagutu ez dudan norbaiten heriotzarekin? Benetako samina al da lagun birtualaren heriotzak eragiten duena?
Haren benetako lagunek, fribolotzat hartuko dituzte nire hitzok, haiena bai baita benetako min. Haiek bai benetako galera lagunaren adioarekin… Zer da, ordea, nire hau? Zer egiten da halakoetan?
Eta, batez ere, gorde egin behar al dut haren kidetza eta testigantza nire facebooken, ala ezabatu egin behar dut bertatik?
Hirst eta Koons.
Mila modu daude nobela bat hasteko, baina esango nuke Michel Houellebecq-en azkenak, LA CARTE ET LE TERRITOIRE (Mapa eta lurraldea) izeneko eleberriak, baduela antologia guztietan egoteko merezimendua. Hala iruditzen zait niri. Behintzat.
Oraindik ez dakit zer gertatuko den Jed izeneko pintorearekin, baina desiratzen nago irakurtzen jarraitzeko: hasierak sortu dit gosea.
Hara hemen, arrapataka frantsesetik eginiko itzulpena:
«Jeff Koons bere eserlekutik jeiki berri, entusiasmo oldar baten eraginez besoak apur bat aurreraka. Haren parean eserita, zetaz estalitako kanape zuri baten gainean, apurtxo bat bere baitara bilduta, Damien Hirst ohar bat egiteko zorian bezala; bere aurpegia gorrituta ageri zen, goibel. Biak arropa beltzez jantzita —Koonsenak marra finak—, alkandora zuriz eta gorbata beltzez. Bi gizonen arteko mahai baxuaren gainean, ez batak eta ez besteak kasurik egin gabeko fruitu konfitatuak saski batean ; Hirstek Budeweiser Light bat edaten zuen.
Euren atzean, kristalezko leihate bat etxebizitza garaien paisaiara irekita, non horizontearen ertzerainoko poligono erraldoien nahaspila babilonikoa eratzen den ; gaua argitsu, airea erabat garbi. Egoten ahal ziren Quatar edo Dubain ; egia esatera gelaren dekorazioa publizitate-argazkilari baten lanean zegoen inspiratuta, luxuzko argitaralpen alemaniar batetik, Abu Dhabiko Emirates hotelekotik.
Jeff Koonsen bekokia apur bat distirant zegoen ; Jed-ek pintzelaz lausotu dio, eta atzeraka egin ditu hiru pauso. Bistan da arazoa duela Koonsekin. Hirst erraza da harrapatzen : salbaiatzat har genezake, zinikotzat, “nire diruaren gainera igota denoi dagizuet kaka burutik behera” kastakoa ; har dezakegu baita ere artiste revolté moduan (baina beti aberats) heriotzari buruzko lan itogarria egiten duentzat ; azken finean badu bere aurpegian gorritasun eta astuntasun kutsu guztiz ingelesa Arsenalen jarraitzaile baten itxurako egiten duena. Funtsean baditu alde desberdin ugari, baina guztiak zentzuzko erretratu batean bil daitezkeenak, bere belaunaldiko artista britainiar tipikoa ordezkatzeko. Aldiz Koonsek badirudi bikoitza den zerbait daukala, kontradizkio gaindiezin moduko bat, tekniko-komertzialaren maltzurkeria eta aszetaren exaltazioaren artekoa. Baziren hiru aste Jedek Koonsen espresioa margotzen zuela lekutik altzatu eta, entusiasmo oldar baten eraginez besoak apur bat aurreraka, Hirst komentzitu nahian erakusteko ; pornografo mormoi bat pintatzea bezain zaila zen hori.
Bazituen Koonsen argazkiak bakarka, Roman Abramovitchen ondoan, Madonna, Barak Obama, Bono, Warren Buffet, Bill Gatesekin… Batek ere ez zuen asmatzen adieraztera zer den Koonsen izaerak daukan dena delako hori, munduaren aitzinean egoteko hautatu duen Chevrolet deskapotableen saltzaile itxura hori, desesperatzekoa da, denbora asko da argazkilariek Jed gogaitua dutela, bereziki argazkilari handiek, euren modeloen egiak klitxeetan harrapatzen dituztela uste duten horiek ; ez dute fitxik erakusten, zeure aurrean jartzearekin konformatzen dira eta euren aparailuarekin ehunka klitxe botatzen dituzte zorionezko kakara artean, eta geroago serietik txarrena ez den horixe hautatzen dute, hara nola egiten duten lan, salbuespenik gabe, fotografo handi deituek ere bai, Jedek pertsonalki ezagutzen ditu euretako asko eta mezprezua baizik ez die, pentsatzen baitu Photomaton bat bezain sortzaile direla.
Sukaldean, bere atzetik pauso batzuetara, ur berogailuak zarata jarraitu eta lehor batzuk sortu ditu. Harriturik geratu da. Dagoeneko Abenduaren 15a da.»
Galdetzailea/ 3:19/ cc-by-sa
Batasuna (edo dena delakoa) PSErekin bildu zela argiatartu zenetik, badira egunak, eta bada zalaparta bazterretan. Egia esan, zarata gehiegiak, ez nau hainbeste kezkatzen, akordatzen bainaiz behin nola galdetu zioten Laura Esquivel idazleari ea zein baldintza zitzaion ezinbestekoa idazteko orduan. Eta honek, batere ezbairik gabe, “Ixiltasuna!”, esan zuen.
Orduan kazetariak galdegin zion: “Nola liteke, orduan, zuk New Yorkeko boskarren hiribidean duzun apartamendua hautatu izana zeure nobela idazteko? Munduan ez da inon zeure etxetik bezainbeste anbulantzia eta trafiko hots entzungo!”
Erantzuna: “Horixe du zarata askoak, ixiltasun bihurtzen dela. Joan zaitez, bestela, baserri isolatu batera idaztera, eta ikusiko duzu euli baten burrunbak nola distraitzen zaituen arratsalde guztirako. New Yorkeko apartamentua leku perfektua da”.
Ez dakit gure zarata mediatikoa hainbestera ailegatzen den, baina bada hasi denik esaten informazio gehiagoak bakarrik konpon lezakeela informazio gehiegia, ETA eta bakebidearen kontuetan. Ez dakit, ez dakit…
Baina ez nuke bizpahiru galdera inuzente egin gabe geratu nahi. Egia esanda, behin hasi ezkero ez nuke amaituko:
Batzuetan naturak seinaleak ematen dizkigu. Beste kontu bat da guk ba ote dakigun seinale horiek ezagutzen, zer esan nahi duten igartzen.
Duela hiru egun, Itsas hiribidea hutsik zegoen Hendaiako arratsaldean. Lehenengo hotzek uxatu egiten dituzte hondartzazaleak eta bertakoontzat geratzen da parke tematiko guztia: itsaso, hondar, zeru, haize, uhin, apar…
Halako batean, argazkiko kaioak hasi ziren zalaparta bizian eta argindarraren harietako bat zirudienaren gainean lerrokatzen.
(Eta zalaparta diot, ez baitakit nola esaten zaion hegazti horiek sortzen duten zarata zorrotz multzoari. Baldin badakizu, esazu iruzkinetan, otoi. Beti da eskertzekoa hitz berriren bat ikastea.)
Beste argazki bat ere jarriko dut, seguru asko aurrekoa baino adierazgarriagoa, itzulinguruka hegan ere ageri baitira kaioak, lerrokatzeaz gain.
Ikuskizunaz jabetuz batera, halako izu bat sartu zitzaidan gorputzean. Arratsaldea eder zegoen, baina Hichtcocken filma izango da edo nik ez dakit zergatik, izugarrikeriaren bat gertatuko zela uste izan nuen.
Egia esanda, nire sorterri den Elgoibar, dozena bat kilometrotara egongo da itsasotik hegaka, eta han kaioak zeruan zarataka agertzen ikusten genituenean, haize eta ekaitz handien seinale izaten zen beti. Agian horrek ere emango zidan zer pentsatua.
Kontatzen dihardudan egunean, ordea, ez zen deus gertatu: arratsalde ederrari, iluntze fresko xamar batek jarri zion amai. Hori izan zen guztia eta han geratu nintzen zeharo lotsagarri, izugarria zetorrela esan nion lagunaren aitzinean.
Gaur beste txori bat ikusi dut gure ortuko tomate landareak kentzen geniharduenean. Hauxe:
lehen txantxangorria. konatxe. cc-by-sa
Bai, txantangorria da, prefosta. Papar horrekin, urrutitik hartuko diozu zeuk ere traza.
Kontua da, ordea, ikusitako lehen txantxangorria dela aurten, eta udaberria kukuaren kantuak ekartzen dakien bezala, txantxangorriaren agerpenak ekartzen duela gurean negua. Edo hala dela esango nuke, behintzat. Baina auskalo, kaioekin bezala, ez dut seguruenez asmatuko eta segi egingo du udazken zoragarri honek, datorren astean, gizakiek ordutegia aldatu eta bat batean asasinatuko duten arte. Alu halakoak!
(Gizakiak, jakina. Ez hegaztiak.)
Ari gara Abenduko lehen egunetan argitaratuko dugun PAPEREKO ZUZEU milagarrenez gainbegiratzen. Saiatu eta saiatu, badakigu, hala ere, argitaratutakoan, milioi bat kontu geratuko zaizkigula zintzilik, ikusten asmatu gabeko lekuetan agertuko zaizkigula akatsak eta amorruz esango diogula elkarri: “baina nola ez dugu oharkabeko kakazahar hori orain arte ikusi?”.
Geldirik ez egotearen ajeak dira horiek. Alan Pauls idazle argentinarrak esan zigun behin, pitzaduretatik sortzen direla loreak, perfekzioa ez dela sekula emankorra izaten. Jon Sarasuak ere berrikitan du esana: “Hanka bat lokatzetan sartuta ez daukana, ez da interesgarria”…
Gu ados gaude biekin, pitzadura eta lokatza kontuetan, oso adituak baikara, beste ezertan ez bezala.
Eta huntaz eta hartaz, iritsi zaigu unea zuzeu.com gunearentzat berarentzat iragarki bat egitekoa, PAPEREKOAREN orrialde batean argitaratzeko.
Eta bidali diegu testu txukun bat Urtzi grafistari eta Jasone kudeatzaileari, eta bidali diegu argazki ero bat…
Eta galdetu digute zer arraiotan gabiltzan halako gauzak bidaltzen ibiltzeko. Ea zergatik gustatzen zaigun argazkian ikusten den irudi hori.
Ez dugu asmatu ahal izan erantzun logikorik eta horregatik jo dugu gaztelaniaz “disparar por elevación” deitzen den teknika merke horretara. Esan dugu:
Eta Urtzi grafistak, eta Jasone kudeatzaileak egin dute lan zoragarri bat, argazkitik abiatuta. Nahi genuena baino areago, irudikatzeko gai ez garena lortu dute eurek biek, proposatu diegun argazki ero eta hankazgoratutik abiatuta.
Gaurko ikasgaia atera dugu geuk bidenabar, eta pozik gaude: gauza batzuetarako ez dago ezer hoberik, zertan gabiltzan geuk baino askoz hobeto dakitenen kidetza baino.
(Hori bai, egin duten lan aparta ikusi ahal izateko, Abenduko lehen egunen esperoan beharko duzu geratu, PAPEREKO ZUZEU argitaratzen dugun artean. Konprenituko duzu ez garela blog txiki honetan hasiko alferrik gaztainak erretzen haiek egindako lana orain agerian jarriz. Konprenitzen?).
Jasanezina egiten zait Arnaldok urtebete barruan daramala pentsatze hutsa. Iruditzen zait gizarteak egin duela atzera. Harritu egiten naiz ikusirik nola distraitzen garen gure taldearen partiduarekin igandean, edo nola joaten garen ogia eta txokolatea erostera nomal-normal bizi bagina bezala…
Gu txikiak ginela, Armando deitzen deitzen genion orain denok Arnaldo deitzen diozuen horri. Itxura denez, bere aita Aszensio nahastu egin zen jaiotza erregistratzeko orduan. Deituraz ere, guretzat Otaegi zen eta ez Otegi, zuek ezagutzen duzuen moduan… Berari buruz idatzi behar dudan bakoitzean, ataka honetan aurkitzen dut nire burua, beti Armando izan dena orain Arnaldo nola den konpreni ezinean…
Bai, zaila egiten zaigu oraingo Arnaldo Otegi hori, gure Armando Otaegi hura bera dela sinestea. Ikastolaren hastapenak ziren, 60ko hamarraldiaren hastapenean, dena gabezia, beldur eta ezintasun, baina dena zorion aldi berean…
Gogoratzen naiz nola behin berak eta biok, biok bakar-bakarrik, Larraskandarako bidea hartu genuen Madarixatik. Borda batera gindoazen han zeuden Larrañagatarrekin asteburua pasatzera. Hamar urte inguruko ume mokoak baizik ez ginen, motxila handiarekin bi orduko bidea aurrean, beldurrez, kezkaz, baina atseginez ere bai… Eta egin egin genuen bidea, zorionean. Iniziatikoa, nolabait.
Harrez gero bizitzak eraman gaitu bazter banatara biok hala biok, eta ezin esan liteke kuadrilakoak izan garenik, mila bider egin dugun arren topo han ez bada hemen. Haserretxoak ere izan dira tartean, ikuspegi desberdinen arteko ñabardurak…
Baina zer nahi duzue esatea, jasanezinezkoa egiten zait Armando kartzelan ikustea eta, gainera, hainbeste denboran. Iruditzen zait gizarte moduan usteltzen hasita gaudela. Gauza bat dela idealismoak eta utropiazaletasunak porrot egitea, eta beste bat, oso desberdina, honelako izugarrikeriak baimentzea…
Arnasa guztiz, beraz, dator deihadarra: ARNALDO ASKATU!
(Eta orain etorriko da betiko listoa esanez Arnaldo eta ni kate berekoak garela etc. Izan liteke, baina ez da hori, ez da hori. Sinets iezadazu, benetan diotsut eta.)