Honez gero ikusiko zenuten hemen azpian jarri dudan bideoa. Simone Veil frantziar politikari ospetsuak nola protokola-hutsa egiten dion Carla Bruniri, Frantziako Lehen Damari, ikusten da bertan. Ez dakit zuei zer iruditzen zaizuen, baina niri lotsa moduko bat ematen dit hori ikusteak, gertakizunaren lekuko izateak aztoratu egiten nau, baita neure ordenadorearen intimitatean ere. Pena eta guzti ematen dit kantari eta modeloak. Hori bai, ongi merezia ere badu halako gizonarengana hurbiltzeagatik. Baina ez ote da lehen begiratuko akatsa? Benetan nork ukatzen dio diosala besteari? Zer iruditzen?
Froid entre Simone Veil et Carla Sarkozy

Kazetari prestu hori, seguru asko gaztea zara eta ikerketa kazetaritzan nahiko zenuke aritu. Iruditzen zaizu horixe zenukeela egitekorik gustukoena, gizarteari dagokion eskandalu benetako bat aireratu eta erreportaje bikain bat argitaratzea. Eredugarri zaizkizu Italiako Camorrarenak, edo Errusiako mafiarenak, esaterako. Ordea, zure jefeak ez du bihotzik enborrean, ez argirik buruan, eta ez da konturatzen zein egokia zaren halako lan bat egiteko. Eta agintzen dizu eguraldiaz idazteko edota Diputazioko prentsaurreko geza bati buruz esateko zerbait lau lerrotan. Ez dago eskubiderik. Benetan. Askozaz gehiago balio duzu zuk. Ez zenuen honetarako karrera egin. Horregatik otu zait gaur, agian zeu zarela egokiena lan garratzizko bat abiatzeko. Nik hemen munstroaren belarriak baizik ez ditut aipatutako, zuri baitagokizu ikerketa lanaren egiaztapena. Batzuk zaharregi gaude halako lanetan hasteko, eta aski eta gehiegi dut egiten dudan honekin, benetan. Ez duzu jakingo, baina Idiazabal Gaztaren Jatorrizko Izendapenean arazoak daude. Antza, herritar batek bi gazta aurkitu zituen numerazio berberarekin eta salaketa jarri zuen Ertzaintzan, ezinezko gauza baita bi gaztak zenbaki bera izatea. Eta hala, Ertzaintza jatorrizko izendapenaren elkartera joan zen galdezka, eta hauek, harrigarriki, bat egin zuten ertzaintzarekin ikerketan. Ondorioz, Olaberriako Quesos Aldanondo gaztategia arakatu zuten ertzainek eta, antza, uste baino kakazahar gehiago aurkitu zuten bertan: eztakit nondik ekarritako esnea, eztakit nondik ateratako zigilu bikoitz eta hirukoitzak, eztakitzenbat milioiko iruzurra erakusten zuten fakturak… Hariari tiraka hasi eta mataza uste baino handiagoa, hara. Kontua da —betiere omenka, jakina, zeu baitzaude hau guztia egiaztatzeko—, enpresa berori dela Izendapenaren habeetako bat, eta arazoak daudela aurrera egiteko ikerketan. Gazta marka batzuk ezkutatu egin dira eta berri batzuk agertu, latxa ardiaren esne gordinaz egin gabekoak izan gabe, “euskal” itxura jator askoa dutenak etiketari esker. Finean zera omen da, Idiazabal gazta zintzoki egiten dutenen eta artzainen aurka datorren zerbait eta, nola ez ba, kontsumitzaile guztiok engainatzen gaituen kontu bat. Diru asko mugitzen omen da afera honetan. Zuk eta nik bizitza guztian bildu genezakeena milaka aldiz biderkaturik. Ezin dizut, oraingoz, gehiago esan. Konpreni ezazu, zaharregia naiz lan horietan hasteko, baina gazteegia, hala ere, bizitzako plazerei uko egiteko. Zeuk daukazu oldarra eta jakituria halako lan baterako. Bizitza aseguru batek ere ez lizuke kalterik eginen lan honetan sartzeko erabakia hartzen baduzu, perilosa baita bizimodua gaur egunean lanbidean aitzina egin nahi duen kazetari batentzat. Bokazioa baldin baduzu, eta gairik ez: badakizu.

 
Baten batek egin dezala mesede hau esplikatzekoa, bere modura bada ere. Baldin bada inon halakorik.

Artikulotxo bat idatzi dut gaztelaniaz Sarkozyren gainbeherari buruz. Gastronomiak ukan dezake zerikusia horretan. Gustu baduzu, hemen aurkituko duzu.

Behingoagatik, oso argi neukan Espainiako hurrengo bozketetan zer egin: abstenitu. Egia esan, horretarako tendentzia natural xamarra ere badut aspalditik. Hendaian bizi naizenez, ez dut Elgoibar jaioterriko udala hautatzeko boturik emateko ohiturarik, iruditzen baitzait ez dela zilegi ni hemen bizi eta han nire botuak eragina edukitzea. Pentsatzen dut: han daudenek euren neurriko udala behar dute, ni ez naiz nor. Gauza beretsua hasi zait gertatzen autonomikoetan ere: Akitanian, Pirinio Atlantikoetan edo nik ez dakit non arraio bizi naizenez, ez dagokit niri Gasteizko koloreak erabakitzea, ez eta Gipuzkoako Diputazioarena ere. Eskubidea dudan arren horietan guztietan bozkatzeko. Hendaiako udal hauteskundeak ere aurki dira, baina hemen ere baditut arazoak, aurkezten diren hiru zerrendetako buruak ezagutzen baititut eta hiruak abertzale izanik —nor bere modura—, ez baitit grazia handirik egiten inori bozka ematen ibiltzeak, elkarrekin joan behar luketela iruditzen baitzait, ganorazko ezer lortzeko. Espainiako Kongresurako ere, beti pentsatu izan dut espainiarren problema dela hori, eta ez dagokidala, ni ez bainaiz halako. Baina, esan bezala, beste mota bateko arrazoiengatik oraikoan guztiz argi neukan zer egin: abstenitu. Horixe pentsatu dut “atzerrian bizi naizenez” bozkatzeko paperak aurretiaz jaso ditudanean. Izan ere hainbeste lagun on kartzelan ikustea, hainbeste jende euren aukera aurrera atera ezinda egotea…, jasangaitza egiten zait: faxismoa da izan (niretzat) Estatu Demokratikoa izena duen hori. Baina hara non ETAk ere abstentzioa eskatu duen, Euskal Herriaren izenean, gainera. Eta akabo neukan erabaki irmoa. Ez nuke nahi, inola ere, nire abstentzioa haien kontabilitatean zenbatzerik, bai baitaude niretzat gauza okerragoak zapaldua izatearena baino. Beste zerbait erabaki beharko, beraz. Mekauen zotz.

Oraiko sarrera honekin badakit zuetako erdia baino gehiago, gutxienez, haserretu egingo zaretela nirekin, ez baitago leku handiegirik gauzak ñabarduraz agertzeko. Soka luzea ekarriko dit honek, gainera. Baina nago, honako konstatazioa esateko, ematutua eta potroak behar direla, biak batera: Oraindik ez zaio emakume artista bakar bati ere aitortu mugimendu edo korronte artistiko baten aitzindari izatea eta jarraitzaileak edukitzea. Ez dut uste Lourdes Méndez, artearen antropologoa ezagutzen dudanik, baina horko esaldi hori, Artearen Historia osoa hankazgoratzeko gai balitz bezala erabiltzea ez zait begitantzen zilegi. Ez dut nik ukatuko emakumea ez denik egon bazterturik plastikaren historian (eta literaturan, eta beste hainbat alorretan), eta eginahalak egin behar direla horri aurre egiteko, baina oraintxe daukat ene aparatu sexuala gainezka (ene kasuan —operatu artean, bederen—, koskabiloetaraino esan nahi da, baten bati txarto iruditu arren), halako eta antzeko kontuekin. Oroitzen naiz behin bost idazleri buruzko liburu bat idatzi nuela. Irakurlea naiz eta neure gustu xumeak nahi nituen adierazi, ez besterik. Berehala etorri zitzaizkidan bi idazle (eme) esanez bost haien artean ez zegoela emakumerik. Eta ez zegoen, egia da hori. Ez zegoen ez eta ere Iparraldekorik, Nafarroakorik, Arabakorik, herrenik, anteojodunik, beltzik eta, nik dakidala, transexualik. Egia da bostak zirela gizonezko —itxura batean, behintzat—, nahiz eta ez nituen gizon zirelako hautatu. (Mea culpa, irakurlearen egiari men egin eta politikoki ez zuzena izategatik). Hala ba, nahi gabetan eman nion aukera lan sexista egin zezan plagiatzaile (eme) dorpe bati, haren liburuan agertzen direnak bai baitaude denak bertan emakume direlako, sortzaile edo idazle on izatearen aurretik. Ikasi dut, halaber, denborarekin zu emakume-idazlea zara galdera txotxolo hori ez egiten, nahiz eta asaldatutako idazle emezko beroiek biltzen diren gero Gutiziak bezalako liburuak egiteko, edota emakume-idazleak izatearen malurei buruzko hitzaldietan gai horrexetaz hitz egin eta sos batzuk ateratzeko. Bejondeiela kontraesanaren zoriona. Gasteizko Montehermoso zentruko zuzendari Arakis ezagututa, (“Arcon zerbait balio duen artista bakarra Ana Laura Aláez da”, etc) ulertzen dut, halaber, Artea eta Feminismoaren inguruko hitzaldietan Lourdes Méndezen esanei leku egitea, baina gauza bat da egoera baten azpian egon daitezkeen arrazoi soziopolitikoak aztertzea eta bestea, oso ezberdina, ebidentzia ukatzea. Nik dakidala —eta barkatu konparaketa hain maskulinoa—, futboleko Espainiako Ligako Lehen Mailan ere, ez du inongo emakumek golik sartu sekula. Azter dezagun horren zergatia eta bidegabekeria, hala nahi baldin bada, eta jar diezaiogun erremedioa, baldin badakigu nola, baina ez dezagun uka orain arteko golak sartu dituztenak gizonezkoak izan direnik, gezurra litzateke eta. Ez ditzagun nahasi antzarak eta ferrak.

Zoratu egin naizela iritziko dio artista eta artezale batek baino gehiagok, edo kapital politiko ezkutukoren bati saldu diodala ene arima halako izenburua jartzen ibiltzeko, ez baitago erakunde perfekturik —are gutxiago plastikari eta kritika garaikideari emandakoetan—, baina nago Arteleku ez ote den eredugarri gurean dauzkagun hainbeste katxarroren artean. Ukan ditu gora beherak, sortu zen egun hartatik. Diputazioko ugazabak ere (PNV eta EA), ezberdinak eduki ditu, batzuek besteak baino pasio handiagoarekin. Baina irudipena daukat, kosta ahala kosta eta akatsak akats, harrotzeko moduko tresna izan dela (eta izan daitekeela) Arteleku. Hara bistatu naizen apurretan, beti lanean aurkitu ditut artistak, liburutegi edota tailerretan. Gaur da eguna, Arteleku erreferentzia bihurtuta dabilena. Ikusi, bestela, Carmen Gimenez nazioarteko curator ospetsuak zer esan zuen Madrilgo ARCOn izandako eztabaida batean. Cajamadridek azken 10 urteetan bildutako artisten lanetatik, New Yorken egin beharreko erakusketa baterako hautatu beharrean aurkitu zenean: Lo que me extrañó es que el 90% de los artistas eran vascos. Me explicaron que en San Sebastián está Arteleku, una escuela que da esa formación, así como en Valencia está el IVAM. Ni en Madrid ni en Barcelona, ni en otros lugares, la hay. Horiek bai direla artearen gintzari buruzko emaitzak, eta ez beste batzuenak, Guggenheim eta enparauenak. Horiek beste zaku bateko onurak dira, baina ez arteari dagozkionak. Gora, beraz, Arteleku, eta artelekutarrak!

Otsailaren 20an, zeure ordenadorearen lehen orri bihur ezazu beheko irudia 24 orduz. Bost urte beteko dira egun horretan EUSKALDUNON EGUNKARIA itxi zigutenetik. Zabaldu mezua, otoi.

The is no time for love in the basque country, please extend the solidarity
Ez dago maitasunerako aukerarik Euskal Herrian, zabaldu elkartasuna
No hay tiempo para el amor en el Pais Vasco, extiende la solidaridad.

Il n’y a pas du temps pour l’amour, au Pays Basque, s’il te plait, propage la solidarité.

Zer egingo ote dute Eusko Jaurlaritzako hainbeste profesionalek —biktimen laguntzarako dauden horietakoek—, hainbeste biktima berriri laguntzeko? Ala ez ote dira biktima, besteak beste, aurten kartzelaratu dituzten 110 horiek? Denak ezetz, esango du baten batek, ez direla denak biktimak. Eta nik baietz esango dut, euretako asko biktima huts direla, demokrazia ez den beste zerbaiten biktima zuzen-zuzenak. Beraz, nahi izatekotan, badute galtzak bete lan. Baina baietz oso zaila egin, dauden lekutik, Legea eta Justizia bereizten. Ezetz asmatu.

Ez nuke asmatuko esaten zehazki zenbat izan diren, baina, kalkulu batean, 500etik gora zutabe idatziko nituen leku honetan bertan. Izan ere, El Mundo del País Vasco sortu zenetik bainago hemen, asteroko sermoia ematen. Eta badira dozena bat urtetik gora.
Oroitzen naiz gazteagoak ginela orduan, oh tempora, oh mores, eta ez ginela orain garen honen modukoak. El Mundo ere beste bat zen orduan, gaurkoarekin zerikusi handiegirik ez zuena. GAL auzian egindako joko erabakigarritik zetorren eta ematen zuen alfonbra berri bat jarri behar ziola egiak kontatzeko langintzari. Berritzailea zen orduan El Mundo, eta berritasun horretan kutsaturik hasi ginen geu hemen idazten: Mariano Ferrer, Javier Ortiz… Halako maisuekin erraza zen bidean eroso ibiltzea.
Handik hona zeuok zarete testigu, El Mundoren lerro editorialean eta nire zutabean esaten zirenak guztiz izan direla kontrajarriak. El Mundok A esaten bazuen, nik B esaten nuen, edota Z. Horregatik egon naiz tentatua, dozena erdi bat bider, leku honetan idazteari utzi eta zutabegintza antzarak ferratzera bidaltzeko. Baina, egia, inon ez dut aurkitu zutabe hau egiteko izan dudan askatasun eta errespeturik. Sekula ez zait ezer leporatu edo gaitzetsi etxe honetan, eta eduki izan dute aukera, bai horixe. Mila bider haserretu naiz komunikabide honen titular eta editorialekin, baina neure lanari dagokionean, zin dagit ez dudala ezagutu berdinik. Eta paper ofizialetan esaten den bezala, behar den unean indar izan dezan, halaxe sinatzen dut gaur eta hemen.
Baina iritsi da partitzeko tenorea: hauxe duzu azkena, irakurle. Zutaberik gabetan, orain psikiatra bat bilatu beharko dut nire abade konplexu honek okerragora egin ez dezan. Egia da zutabe bat astero idaztea, ez dela berez lan zaila. Baina egia da, halaber, buruan leku asko hartzen duela. Ordu erdi batean konpontzen ahal den idazte lana egin ahal izateko, pare bat egunetako ezinegona bizi behar duzu zeure baitan lehenbizi:  zer esan asmatzeko eta nola esan asmatzeko.
Amaitu zaizkit lan horiek guztiak eta libreago biziko naiz orain, hegoak arinago astinduz. Gainera, zuk ere ez duzu gauza handirik galduko ezen nik egin ditudan zutabeak fortuna gutxikoak izan dira gehienetan. Esango nuke funtzio sanitario bat ederki bete dutela nirekin, baina hortik aurrera ezer gutxi: egin ditudan pronostiko ia gehienak ez dira sekula bete, eta hemen kontatu diren nire obsesioek, beren lekuan segitzen dute obsesiboki. Ez dut inoren bizitzarik konpondu, ez dut mundurik salbatu… Irakurri ere ez dakit baten batek irakurriko ote zituen neuk idatzitakoak. Baina pozik noa hemendik. Ez pentsa malkoak ditudanik begietan behera letra hauek idazteko unean. Bai zera!
Ongi hezitakoarena da, ordea, eskerrak ematea, eta horixe baizik ez dut nahi gaur: eskerrik asko El Mundo del País Vasco honetako kideei, eta eskerrik asko zeuri, baldin eta gaur baino lehen, inoiz edo behin leiho honetara hurbildu baldin bazara.
Hasier Etxeberria. El Mundo. 080209

Iparraldeko ikastolan haurrak ditugun gurasooi, makina bat bider eskatzen zaigu —geure diru-kuota ordaintzeaz gain—, lan hau eta beste hura egiteko “euskararen kausaren izenean”. Eta hala ikusiko gaituzu kalean maiatzeko liliak saltzen, zozketetarako txartelak edota Herri Urratseko tabernan Ricardak zerbitzatzen. Horiez gain, beste hamaika halako ere bai. Baina egia, lan horietan hainbeste gurasok galtzen dugun indarra beste nolabait “benetan” dirua ateratzen emango bagenu, honez gero Seaskak ez leukake arazo ekonomikorik. Hori esaten baduzu, ordea —helburua dirua ateratzea bada lan emankorragoak badirela—, esango dizute ez dela diruagatik bakarrik, dirua ez dela ia batere ateratzen baina “euskal giroa” sortzeko ere egiten dela hori guztia. Eta halaxe ikusiko gaituzu “baserritar jantzita” noiznahi, ezinezko jatortasun baten bila, taloak Peio eta Pantxoaren musika gogaikarripean saltzen. Etorri, bestela, larunbat arratsalde honetan bertan hori egiaztatzera Portu Zaharrera. Eta hala, hemen euskara beti lotzen zaio joandako garaiari, arkadia ezinezko bati, folklore kitsch bati. Eta nik diot: horretarako behar al da hainbeste neke? Iritsiko ote da eguna euskara Iparraldean, txapelari, folklore zatarrari eta abarrari lotu ordez, surfari, berrikuntzari eta Nasako koheteei lotuko zaiena? Iritsiko ote da eguna erresistentziako gai baino, etorkizuneko tresna erakargarri egingo duguna? Zein funts du honek guzti honek? Zertarako segitu erosioa apur bat geldotzearen itxurak egiten?

Ene buruari galdetzen diot zer egingo duten hemendik aurrera nire izebek Tomate telesaioa gabe. Asmatuko ote duten bizitzen hango gorabeherak hitzetik hortzera erabili gabe. Zertaz hitz egingo dute Pantojaren patuaren albiste izan gabetan? Nork aseko ditu haien jakin-gosea eta bizipoza?
Baina ez nire izebak bakarrik. Antza, Espainia guztian eta Hego Euskal Herrian ere bai, milaka izango dira zurtz geratuko direnak. Izan ere, audientzia handiak izan ditu saio horrek jaio zenetik, baina handienak geure artean. Hainbeste Guggenheim eta hainbeste Tabacalera, to Tomatea.
Geuk kasu handiegirik egin ez diogun arren, saio hori askotan izan ei da egun guztiko saiorik ikusiena, eta siestako lozorroan egokitu zaigu noizbait hango kontakizunekin auzo lotsa pasatzea. Han gertatu zen gauza bat, apuntatu egin nuen neure libretatxoan, beraz, sofako siesta bertan behera zapuztu zitzaidan boligrafo bila jaiki beharrarekin.
Kontua da, Tomate saioko bi aurkezleek, joan zen urteko Urriaren 3an (gauzak apuntatzearen onurak!), paso eman ziotela Marbellako klinika baten aurrean zegoen kazetaria-edo zen norbaiti. Antza, egun haietan Julián Muñoz, Marbellako alkate ohia, zen albiste nagusi saio hartan eta haren osasunaren berri jakin nahi zuten. Konexioa egiteko orduan, honela esan zion hitzez hitz estudioko aurkezleak, kanpoan zegoenari: “¿Cómo has visto tú, que ni siquiera has estado con él, a Julián Muñoz?”. Eta ondoren, kazetaria-edo zen beste emakumeak kronika luze eta oso bat bota zuen omenka.
Egia, ezin izan nion kasu handiegirik egin, harrapatuta eta katramilatuta geratu bainintzen estudioko aurkezlearen hitzekin: “¿Cómo has visto tú, que ni siquiera has estado con él, a Julián Muñoz?”. Ene ustez, galdera egiteko modu horretan laburbiltzen da hobekien Tomate delakoaren (eta beste saio askoren) esentzia. Ezen esan gabe baitoa arrakastaren funtsa: “kontaiguzu ezer ez dakizun horrek, gauzak nola diren egiazki”. MacLuhan eta Sokrates bera harri eta zur uzteko moduko esaldi antologikoa begitandu zitzaidan.
Lehengo astean ere, Tomaten ez, baina kate horretako lehiaketa batean, honakoa entzun nuen. Bigarren letra A duten animalia izenen bila ari ziren: Pato, vaca, ganso eta horrelakoak. Diru mordoa zegoen jokoan eta halako batean, emakume batek “pájaro” esan zuen telefontik. Aurkezleak, penaturik, honela erantzun zion: “Pájaro no es un animal, es un ave”. Eta  eten egin zioten telefonokoari dirua irabazteko aukera.
André Breton berari ere ederki kostako zitzaiokeen tamaina horretako surrealismorik lortzen. Batzuetan, diamantezko pitxiak doan erortzen dira pantailatik salako alfonbraren gainera. Dena urre eta dirdir.
Lasai egoteko esango diet izebei, programatzaile eta exekutibo bikainak dituela gaur egungo telebistak. Apustu egingo diet, gainera, nahi baldin badute: azkar baino lehen,  baietz ikusi Tomate baino are okerragorik.

Hasier Etxeberria. 080202. El Mundo.

Adierazgarria da: ez El Mundok, ez El Paísek eta ez ABCk, ez dakarte atzo Bilbon izan zen manifestapenaren albisterik euren edizio digitalaren azaletan. Público eta La Vanguardiak bai, ostera. Zer ote dute hiru horiek milaka pertsona bildu eta Lehendakaria tartean zela egindako manifestazioa ez aipatzeko? Bestetan, kutxazain bat erretzea albiste izaten dute lehen orri horretan. Oharkabean igaroko ote zitzaien ala, aitzitik, oso neurturik hartu dute erabakia?

Bai, harrapazank Diario Pastok dakarren notiziya, Lourdes Oñederrari, besteak beste, Medalla al Mérito Ciudadano saria ematea dela eta, Donostiarrentzat egun haundiyen bezperan. Ikaragarriya, alde guztietatik begiratuta:
Lourdes Oñederra es doctora en Filología Vasca, licenciada en Filología Hispánica y miembro de Euskaltzaindia a publicado “Eta emakumeari sugeak esan zion” y “Ehun Metro” y ha colaborado en diversas publicaciones literarias y de prensa. La filóloga vasca dedicó su medalla a “la memoria de todas las personas asesinadas por el terrorismo”, en especial, “al que ha puesto la firma del pueblo vasco”.

Arraiyua, iruditzen nau hau bai dela calité izugarriya duen notiziya.