Zutabegintza soziopolitikoan ibili den edonork ezagutu ditu noizbait bere gintzaren ondorio zuzenak: haserretu zaizkion politikariak, diosalaren erretiroak, mendekutxoak… Izan ere zutabegintzak badu gauza bat lege nagusi bezala betetzen dena: beti ematen du geziak dianan. Esan nahi da, aipatzen baduzu norbaiten izena edo kargua, goiz edo berant, zure zutabearen subjektuari iritsiko zaiola idatzi duzun horren karga.

Hori dela eta, askotan zutabegilea heroi txiki bat sentitzen da bere bakardadean, izan ere, inor izan gabetan ere, etorri egingo zaizkio Diputatu Nagusiak, edo alderdietako buruak, edo auskalo zein, kontuak eskatzera. Niri, behintzat, gertatu izan zaizkit halakoak. Zutabegintzaren ajeak dira, askotan, gehiegitan, autozentsurara bultzatzen dutenak.

Hala ere oilo kaka baizik ez gara beste garai bateko kritika soziopolitikoarekin alderatuta. Mark Twainen autobiografia zoragarria ari naiz irakurtzen oraintxe, eta bart aurkitu nuen adibide bat. Ez dezagun ahantzi, Mark Twain Europan barrena ibiltzen zela askotan, eta tartean, Belgikan ere ibiliko zen. Baina, hala ere, hara zer dioen:

“El palacio de Bélgica es todavía lo que ha sido catorce años, la madriguera de una bestia salvaje, el rey Leopoldo II, quien por asuntos de dinero, mutila asesina, mata de hambre a medio millón de desamparados y pobres nativos sin amigos en el Estado del Congo cada año, y lo hace con el consentimiento silencioso de todas las potencias cristianas, excepto Inglaterra, sin que ninguna de ellas levante una voz o una mano para detener esas atrocidades, aunque trece de ellas están solemnemente comprometidas mediante tratado  a proteger y ayudar a esos miserables nativos. En catorce años Leopoldo ha destruido deliberadamente más vidas que las que han perecido en todos los campos de batalla de este planeta durante los pasados mil años: y me quedo corto, varios millones de vidas corto. Es curioso que el siglo más avanzado y más ilustrado de todos los siglos que han pasado bajo el sol (XIXgarrenaz dihardu) tenga la espantosa distinción de haber producido la figura de este hipócrita mohoso y piadoso tan sólo de boquilla, a este monstruo sanguinario sin igual en toda la historia de la humanidad, cuya personalidad seguramente avergonzará al propio infierno cuando llegue allí, lo que ocurrirá pronto, esperemos y confiemos”.

Baten batek pentsa dezake Twainek kontu pertsonalen bat zeukala Leopoldo horrekin, baina ez da libratzen Errusiako Tsar-a ere: “En Rusia, durante tres siglos, la vasta población ha crecido bajo las botas, y para el único y sórdido provecho de una caterva de asesinos y ladrones coronados que han merecido todos la horca. Los ciento treinta millones de miserables súbditos de Rusia están hoy mucho peor que los pobres de la Edad Media que tanta pena nos dan. Ya nos hemos acostumbrado a hablar de Rusia como medieval y aún situada en la Edad Media, pero eso sería demasiado bueno. Rusia está aún muy por detrás dela Edad Media; la Edad Media le lleva mucha ventaja  por delante y no parece probable que la alcance mientras los zares continúen existiendo”.

Ez dezagun ahantzi, gainera, Twain umorearen maisu handia zela. Baina ez zuen idazten umorea ardatz hartuta. Umoreari beti egiten zion leku, baina osagai bezala bakarrik. Ardatza, mezuan zegoen: ” Yo siempre he predicado. Ésta es la razón por la que he durado treinta años. Si el humor llegaba por su propio pie y sin ser invitado, yo le hacía siempre un hueco en mi sermón, pero no escribía el sermón en aras del humor. Habría escrito el sermón exactamente igual, sin pensar si el humor pedía entrada o no”.

Horixe: badaukagula non ikasia. Ez garela Adan, alegia.

Bai, ehun umerekin gurutzatu naiz gaur arratsaldean Donostiako kaleetan. 8-10 urtekoak iruditu zaizkit, eta zain zituzten bi autobusetara zihoazen, nonbaitetik bueltan. Donostiako Sto. Tomas Lizeokoak ziren, haietako askoren elastikoek eta zorroek gezurrik ez bazioten, eta poza eman dit haur eder horiek guztiak ikusteak, neuk ere ikastetxe horretan ikasi bainuen 14 urte nituela bota ninduten arte. Umeak zerrenda luzeetan zihoazen, nahikoa suelto espaloian, adinari dagokion eran.

Hasierakoak irakasle eta andereñoen inguruan zihoazen solasean. Baina erdia baino gehiago, bere kasa zihoan atzerago, lagunarteko txorrotxioan. Irakasleen hegalpean zihoazenak, zerrendaren hasierakoak, euskaraz, eta erditik aurrerakoak, irakasleen eragin-zirkulutik kanpo zihoazenak, gaztelaniaz. Eta pentsatu dut, gure garaian errazagoak zirela gauzak, kamarada. Gezurra irudi lezakeen arren.

(Irudia: Valeria Ulman. Niños en fila II)

Irakurrita jakin dut, Guantamon Al Qaedakoak omen direnen kontra egingo diren epaiketetean botoitxo bat jarri dutela han esaten direnak entzun ez daitezen. Antza, kazetariak egongo dira pantailetan epaiketari begira, baina informazioa (irudia eta hotsa) 20 segundoko atzerapenaz iritsiko da. Tartean botoitxo bat, komunikazioa eten eta inork ez dezan entzun entzun behar ez denik. Baina, zer da entzun behar ez den hori?Agian epaituek jasan dituzten bidegabekeria eta tortura guztiak, CIAk berak ere onartu dituenak? Agian bai, zergatik ez, ba? Estakuru perfektua dute: Segurtasun Nazionala kalte dezakeen oro moztuko da. Mutu bilakatuko dute informazio isuria. Estatuaren mesedetan. Baina, ai, ai, ai, nork demoniok ukango du botoitxoaren gainean hatza urduri jarrita? Epaile batek, filosofo, apaiz, edo moja batek? Kaleko norbaitek? Zientzia politikoetan aditua den baten batek? Bai, zera: marineetako Koronel batek. Libro gaude arriskuetatik, beraz.

Vive la France!

Tabakalera izen beretik izan da nazioarteko: Donostiako Kultura Garaikidearen Nazioarteko Gunea. Gaztelaniaz ere bai: Centro Internacional de Cultura Contemporánea. Denak maiuskulaz, hasieran. Nazioarteko eta Internacional ere bai, prefosta. Gaur dena da kultura, eta dena da garaikide. Zer bestela. Tabakalera gune dela ere badakigu, baina Nazioarteko? Hori ez da hain erraza.

- ZERK EMANGO DIO TABAKALERARI NAZIOARTEKO IZAERA HORI? TURKIAN, BERLINEN EDO ABIDJANEN EGINIKO KULTURA-OBJEKTUAK AGERTUKO DIRELA BERTAN? HORI AL DA “NAZIOARTEAN EZINBESTEKO KULTUR ERREFERENTE” BIHURTZEKO ERABAKI DUTEN TAKTIKA, ALA, AITZITIK, NAZIOARTEKO HITZA, IKUSITAKOAK IKUSITA, ORAIN TRABA DA?

PD: Erantzunik baldin bada, eskerrik asko, aurrez.

Hastapenean, Biblioteka Nazionala Tabakaleran ei zihoan. Orain ez, orain Koldo Mitxelena bikainean. Ederki, pozten gara, beti egin zaigu oso maitea etxetzar hori. Mediateka, ordea, Tabakaleran doa. Ederki hau ere. Hala behar badu, bedi. Irakurritako adierazpenen arabera, ematen du Euskal Liburutegiaren onurarik behinena, Tabakaleran 5.000 metro koadro libre uztea dela. Lehen, alderantzizkoa zen, Tabakaleran leku aproposa zeukala esaten zen, bikaina zela zrbitzu kulturalak elkarren ondoan jartzea. Bon, bon, bon…

- ZERGATIK DA ON EUSKAL LIBURUTEGIA TABAKALERAN EZ EGOTEA, HAN NAHIKOA LEKU EGONDA? ZEIN DA MEDIATEKA ETA BIBLIOTEKA APARTE EDUKITZEAREN ONURA?

Tabakalerak bilduko ei ditu gurean direnak. Ederki. Koldo Mitxelena Kulturunean egongo den Biblioteka Nazionala ezik, bestelakoak ezagutzen genituen lehendik, ibili baitabiltza aspalditik. Orduan…

- MEREZI AL DU HAINBESTERAKO INBERTSIOAK, ERAIKITA ETA MARTXAN DAUDEN KATXARROAK BERREGITEKO? ZENBAT ORDAINDU BEHAR DUGU ORAIN DAUKAGUNA EDUKITZEKO?

Pentsa liteke, esku artean ditugun kultura erremintak, denak elkarren ondoan jarrita eta txalupa berean sartuta, gauzek hobeto funtzionatuko dutela Tabakalerarekin. Baina,

- ZERGATIK FUNTZIONATUKO DUTE HOBETO, ORDEA? GAIZKI FUNTZIONATZEN OTE DUTE ORAIN? EZ OTE DU BAKOITZAK BERE ASKATASUNA GALDUKO ETA, PORROTIK BALDIN BADA, EZ OTE DA IZANGO ERABATEKOA?

Tabakalera gure kulturgintzarentzat gune estrategikoa eta etorkizunekoa izatekoa omen zen. Orain ere hala izango da, seguru, bai, behintzat kulturaren politikarien ahotan. Baina galderaren bat edo beste egin nahi nuke, ea baten batek ba ote dakien erantzuten. BOST GALDERA ZEHATZ, Apirilaren 13ra bitartean, goizeko 8′30tan, egunean bat agertuko direnak. Hara hemen lehenengoa, bitan banatzen dena:

- ZEIN BERRITASUN DAKAR TABAKALERAK? ZEIN DU ALDE HONETATIK ALBISTEA? TRESNA BERRIRIK GABETAN, BA OTE DAGO ETORKIZUNEKO APUSTU ESTRATEGIKOA DELA SINESTERIK?

Nork ez du ezagutu txakurra duen artzainik. Areago, nork ez du ezagutu bere zakurrari Txiki izena jarri dion artzainik. Gurean kontu batzuk oso geureak ditugu: Gaztelugatxe, Bardeetako abioiak, Guggenheim, Athletic, Modenako ozpinez eginiko pintxo jator askoak eta euren txakurrei Txiki izena jartzen dieten artzainak, batzuk bakarrik aipatze aldera. Neu ere txakur zalea nauzue. Argazkikoa, gure bi txakurretako bat da. Ez da Txiki deitzen, baina ia ia. Hemen eta hemen idatzi nuen berari buruz, eta sarrera gehiagotan ere agertzen da blog honetan, garrantzia baitu gure etxekoon bizitzetan. Urtebete da ekarri genuela, eta pozik gaude berarekin. Baina ez nik nahi nukeen beste: denbora honetan guztian saiatu naiz nola idatzi erakusten, ordenadorea eta teklatua nola erabili behar diren esplikatzen, berak egin ditzala nik egin beharreko lanak agintzen, horretarako behar baitu izan etxeko txakur onak: ugazabari laguntzeko. Baina, bai zera, Tximi gureak ezetz dio, nahikoa lan baduela bere odolak agindutakoari segitzen, eta nahiago dituela auzoko katuak nire lanmahaiari lotuta baino. Kapritxoso hutsa da, eta halaxe ari da hazten: nahi duena eginez beti. Horregatik harritu naiz hainbeste Txiki deitzen den arditxakur honek idatzi duen artikuluarekin. Zinez egingo zaizu interesgarri, baldin eta Idiazabalgo gaztaren aferaz idatzi genuena interesatu bazitzaizun. Cheesgate deitzen den kontu bat ere argitaratu genuen atzerrirako. Gure Tximik badu nori ikasirik. Bikaina da artzainaren Txikik idatzitakoa, gezurra dirudi txakur batek hain garbi idatz dezakeenik, eta blog bat hain ederki kudea dezakeenik. Hori bai, gurea andaluza den bezala, Txikik gaztelaua behar du, gaztelaniaz bakarrik idazten baitaki berak. Eta elikadura eta geografia ere nahastu egiten ditu, bere artikuluak EN CONTRA DE ETXEGARATE baitu izenburu, gazta eta mendilepo baten izenak nahastuz.

Hau baino lehenagoko sarreran, Hamalau esan eta lau bakarrik izan izenekoan, esaten nuen bi txosten daudela gutxienez konparatzeko, Tabakaleraren kontu honetan. Bata, 2007koa, DOSIERRA deitzen zen eta bestea, herenegungoa, ERAKUNDEEN ARTEKO AKORDIOA. Ariketa ederra zen bata eta bestea alderatzea, esaten diren hitzak euren tamainan ulertzeko. Linkak ere jarri ditut txosten horiek eskura ditzazuen. Kasualitatea izango da, baina iazko DOSIERRA desagertu egin da zegoen lekutik, eta ez hori bakarrik: ERAKUNDEEN ARTEKO AKORDIOA jarri dute hura zegoen lekuan. Nahita? Nahi gabe? Ez dut pentsatu ere egin nahi. Baina kontua da orain dosier hori ez dagoela zegoen tokian, eta bakarra ageri dela bi ziren lekuan. Nik neure ordenagailuan daukat deskargatuta, pdf formatoan. Iruditzen zait egokia litzatekeela DOSIER hori sarean jartzea, baten bat irakurtzeko gogoz egon liteke eta. Baina ez dakit halako lanik interneten egiten. Lagunduko al dit baten batek? Bidali modua hona, eta egingo dut. Mertzi.

(KASU HEMENTXE DAGO AUKERAN!: doss_eusk.pdf)

…edo, gaztelaniaz, Dónde dije digo, digo Diego. Ederra litzateke baten batek, Tabakaleraren egitasmoak zirela eta, 2007an jendaurreratu zen txostena eta orain agertu dutena alderatzea (Lehenerako, sartu hemen eta deskargatu DOSIERRA deitzen dena. Bigarrenarentzat, sartu hemen eta deskargatu ERAKUNDE ARTEKO AKORDIOA deitzen dena). Ez da lupa handiegirik behar gauza batzuk ederki aldatu direla ikusteko. (Nora ezkutatu zarete kulturako kazetari prestuok?). Ordea, bietan sinetsi behar guk. Beti sinetsi egin behar, bai orduan eta bai orain, Alfa ziotenean eta Omega diotenean. Mozoloak gu. Edo bestenaz, Betikontrak, aurrerapenaren etsaiak, ziudadano kaxkarrak. (Txabarri maiteak, Anoeta Arena zela eta, sarritxo esan zigun bezala: Patxikontrak).

Pd: Sarrera hau egin eta berehala, lehenengo DOSIERRA ez zait gehiago agertzen. Ez dakit zer gertatu den. Hala ere, orduko egitasmoak zeintzuk ziren jakiteko, hemen ere badago zer ikusirik. Berehala ohartuko zara, iaz agertzen ziren hainbat arlo eta espezialitate —inbertsio handiak behar zituztenak, ezin estrategikoagoak zirenak—, ez direla orain aipatu ere egiten: Behatoki teknologikoa, diseinua, soinu kultura, zientzia, gastronomia… Noiz ote zebiltzan zuzen kulturaren gure arduradunak, orduan ala orain? Seguru asko, bietan eta beti).

Apustu bat egingo nioke gustura, nahi duenari: ezetz izan Tabakalera orain arte esan diguten guztia. Eta, neurri batean, poztuko naiz, niri ez baitzaizkit kalkuluak ateratzen, zoritxarrez. Ez gara aski, ez gara hain kultura-gose, eta gure politikariek ez dute kultura behar beste maite, batez ere ez badu onura ekonomiko eta propangandistiko agerikorik ekarriko. Azkenean baietz egin gauza erdibideko bat, nolabait, gure orain arteko kultura katxarro publikoak berrantolatzeko balio duen zerbait. Ezetz agertu Tabakaleran ezer berririk, ez gastronomiarik (hortxe dago Sukal Leku estreinatu berria, itxura batean alferrik), ezetz agertu zientzia edo pentsamendurik, ezetz orain arteko hitz potoloetan esandakorik. Ezetz izan etorkizunerako gune estrategikorik. Baietz izan daukaguna kudeatzeko helburuarekin egin nahi den zerbait eta, batez ere, baietz izan etxetzar madarikatu hau lortu genuenez, bete beharko da zerbaitekin. Baietz neuk asmatu. Bost euro, nahi duenari.

Batzuk pentsatzen genuen, hala ere, behin halako eraikuntza bikaina edukirik, komenigarria litzatekeela bederen halako zentzu logiko bat ematea geure-geureak ditugun erakunde kulturalei, izan nazional, probintzial edo munizipal. Alegia, Arteleku, Koldo Mitxelena, Biblioteka Nazionala, Filmoteka, Donostiako Zinemaldia… denak elkarren alboan jarri eta norabide berean bultzatzeko ahaleginean saiatu, nor berean ibili gabe. Programa bateratu bat antolatu. Baina ezetz esan zaigu behin eta berriz, ez dela hori, ez dela hori. Askoz gehiago dela Tabakalera. Pozten gara. Baina nola izan daiteke askozaz gehiago kultur produktuen demandarik ez badago inon? Koldo Mitxelenako erakustaretoa dugu adibide. Erakusketa bikain askoak antolatzen dira bertan, baina hilabetearen buruan apenas joango zaizkizu 2000 pertsona baino gehiago, erdiak artistaren lagunak eta familiakoak gainera. Zertarako egin eskaintza kultural kategoriakorik? Zenbat jende agertu da orain arte Tabakalerak berak egin dituenetara? Zenbat diru gastatu da, zenbatentzat? Organoak funtzioa sortuko duelakoan? Xabier Lakak esaten duen bezala, zaldiak ez badauka egarririk, alferrik jarriko diozu alboan ur garbiz betetako aska bat. Ez du edango. Gure instituzioek ez dituzte erabiltzen eurenak diren bideak kulturarekiko egarririk pizteko (telebista, eskolak…). Ereiten ez bada, nola jaso uztarik? Hala ere, logikoa lirudike gure tresna publikoen elkartze bat egiteak, nolabaiteko logistika bakar bat ezarri ahal izateko. Baina nola jarriko ditu, esaterako, Jaurlaritzak edo Gipuzkoako Diputazioak, Odon Elorzaren eskura bereak (oso bereak) dituen instituzioak? (Arteleku, Filmoteka, Koldo Mitxelena, Biblioteka Nazionala…). Zergatik utzi Odoni berea ez den zerbaiten argazkietan agertzen? Eta alderantziz ere bai, ez baita ahaztu behar Donostia Kulturak indarra duela zine kontuetan, batez ere. Politikariak badakigu, ederki jakin ere, nolakoak diren halako gauzetan. Gainera, bistakoa da, kontu bat dela Tabakalera bezalako katxarro bat martxan jartzeko aurrekontua adostea eta beste bat, oso ezberdina, programazio on bat urtero betetzeko beharko lukeen dirua. Nola adostu horiek guztiak, behin eta berriz? Nola abiarazi antzeko inbertsioa bat (berez, diruen aldetik, defizitarioa izango den zerbait), berme politiko erabatekorik gabe? Ez, ez dago argi nora goazen eta, batez ere, nora garamatzaten, finean haraxe iritsiko baikara: eurek nahi duten lekura. Nora, baina?
(Jarraituko)

Ixilik dago asuntua aspaldion, baina aurki suspertuko da ostera: Tabakalerarenak ezin du gehiago itxaron, baldin eta urte askorako atzerapena ez badu jasan nahi. Eraikuntzaren adjudikazioa eta abar, azkar batean behar dira erabaki, aitzinatu nahi bada. Ordea, aitzinatu, norantz? Izan ere, orain arte egin diren bi jendaurreko nagusietan, gauza aski orokor eta zehazgabeak esan baitira, intentzio mailako adierazpen hutsak: ikusentzunezkoen zuzpergarri nahi duela izan, ez dela museo izango, arte plastikoak, zientziak, gastronomiak, diseinuak, pentsamentuak … edukiko dutela leku, eta abar. Dena bertan sartu ahal balitz bezala. “Etorkizunerako apustu kultural estrategikoa” dela, alegia. Pena ematen digu aitortzeak, baina Tabakaleraren proiektuak ezin ditu berdindu gaur egunean egiten diren antzeko ekipamenduen inbertsioetarako arrazoiak. Iñaki Esteban irakaslearen El efecto Guggenheim irakurtzea aski da, dioguna ulertzeko:

1- Tabakalerak ez du hiriko gune gainbeheratu bat jasotzen lagunduko, kokatu dagoen lekua ez baita egundo izan gune beheititu (deprimitu) bat. Alde horretatik ezin du errepikatu Bilboko Guggenheim edo Londreseko Modern Taterekin gertatutakorik.

2- Tabakalerak ez du hiriaren (Donostiaren) konfiguraketa urbanoa eraldatuko, gutxi edo asko, eraikuntzaren txukuntze bat baita egin beharrekoa, eta ez Gehryrena bezalako eraikuntza ikoniko bat.

3- Tabakalerak ezin ditu eragin behar besteko onura ekokomikoak gainerako sektoreetan, turismoan eta abarretan, ez baititu aurreko bi baldintzak betetzen eta bere bokazio aitortua (oraingoz) ez baita kulturgintzari “barnetik” laguntzea baizik.

Zer dator, orduan? Estebanen liburuan argi esaten da gaur egunean halako inbertsioak egiten badira, ez direla izaten kulturagatik. Beste zerbait izaten dela xedea, ekonomikoa batez ere. Hitzez hitz sinesten dut nik hori, politikoei kultura bi kontugatik bakarrik interesa dakiekela, alegia: propagandagatik edo onura ekonomikoagatik. Kultura bultzatzen badute, kulturaz bestelako onurengatik baizik ez dela izaten. Azken finean, berdin diola edukiak, edukiontzia dela funtsezkoa. Gogora dezagun hastapenean, Josu Jon Imaz Industria Sailburu zeneko proiektu bat dela jaiotzaz, arte plastikoak eta ikusentzunezkoen industria bat egiteko asmoarekin sortua. Handik hona ez du atertu, baina jar gaitezen pentsatzen eta bil ditzagun, esaterako, gurean diren bi arlo kultural-ekonomiko horietako jende onenak. Zer egiteko? Azken finean, dvd bat, programa informatiko bat, telebista programa, erakusketa edo bestelako estandarren bat egiteko elkartuko lirateke. Dirutan zenbat balioko luke egindakoak? Nork erosteko? Non eman edo erakusteko? Nork kontsumitzeko?… Ez dago demografia askirik, eta nekez lehiatuko lirateke gainera, munduan diren gainerako lekuetan lortzen diren produktu kulturalekin.

(Jarraituko)