John Fante. Camino de los Ángeles. Compactos-Anagrama.

Itxura denez, atzetik aurrera irakurri dizkiogu nobelak John Fanteri. Gaurko hau idatzi zuen lehena da, eta garaian ez zion inork argitaratu nahi izan. Antza, alargunak aurkitu zuen paper zaharren artean eta 83an argitaratu zuten estraineko. Hemen agertzen da Arturo Bandini izeneko morroia, geroagoko beste nobela batzuetan ere aurkitu duguna bera. Nobela ohiko estilo errazean dago idatzia, baina, esango nuke argazki “muturrekoegia” egiten duela Fantek bere pertsonaia gorrotagarriarekin. Egiazki da nazkagarria Bandini hori, batere eskrupulurik eta errukirik gabea,  ez eta bere buruarentzako ere. Benetan egin zait jasangaitza halako mamorroa. Ez dut oroitzen hainbesteko kasurik irakurri ditudan nobela guztien artean, halako higuina eman didanik beste inork. A ze miseria morala, a ze bakardade antzua, a ze eromen alferrikakoa. Gizarte amerikarra salatzen du Fantek, bai, familia, erlijioa eta sistema ekonomikoa, batez ere, baina, arraioa, idazle izan nahi duen Arturo Bandini, harroputz ezdeus eta jasangaitz horri, Filosofia liburu potoloetako hitz are potoloagoak erabiliz idazten duen mozolo egundoko horri, neuk zapaldu nahi nioke burua hankapean, erreteneko sugegorriari bezala, baldin eta bidean agertuko balitzait.

John Fante. Llenos de vida. Anagrama.

Hiruzpalu liburu irakurri dizkiogu John Fante-ri, geu ere bizitza guztian arrakastarik ezagutu ez zuen idazlea berpizteko modan sartuta. Liburu bakoitzarekin harritu gaitu Fantek. Honekin ere bai. Gozamena da gizon honen begirada zorrotza eta ironikoa. Bere buruarekin, lehenbizi. (Hurrengo batean hitz egingo dugu luzeago liburu honetaz, baldin eta gaur baino zuzpertuagoak bagaude. Amen.)

(Badaezpada, gainera, haren beste bati heldu diogu gaurtxe: CAMINO A LOS ÁNGELES, idatzi zuen lehen eleberria. Ikusiko).

 Mark Twain. Autobiografía. Espasa Órbitas.

Miguel Sánchez-Ostizen  liburu baten kritika  irakurtzen ari nintzen ABCD gehigarrian, eta hara non, zeharka bezala, esaten zuen Miguelek, Mark Twain-en AUTOBIOGRAFIA dela berarentzat, bizi-poza hobekien transmititzen duen liburuetako bat. Miguel ezaguturik, kasu egin nion. Halaxe eskatu nuen liburudendan, eta denbora eman dit liburua amaitzeak, liburukotea baita izan. Baina zinez diot atsegina ere berebizikoa izan dela. Harrigarria da Twain jaunak erakusten duen umorea eta zirirako gaitasuna. Batez ere beste idazle batzuei buruz ari denean, ozpina baino, sosa kaustikoa erabiltzen du beste inori ikusi izan ez diodan bezala. Gizarte amerikar puritanoa ere ederki astintzen du, bera puritano osti bat izan arren, gure gaurko begietarako… Berak sortutako pertsonaiak ezagutzea egokitu zaio gure belaunaldiari (filmak, komikiak, bestelakoak…), baina ez nion gaurdaino libururik irakurri. Eta poztu naiz. Bai jauna.

Pello Lizarralde. Iragaitzaz. Erein 2008

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Santi Leoné. Euskal Herri imajinario baten alde. Elkar.

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Irati Elorrieta. Burbuilak. Alberdania 2008

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Amaia Iturbide. Labirintoaren orduak. Erein 2008.

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Joxerra Garzia. Jendaurrean hizlari. Alberdania 2008

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Qim Monzó. Mil cretinos. Anagrama 2008.

Gizon honek narraziorako daukan gaitasuna gaur ez du inork zalantzan jartzen. genero horretan munduko onenentzat hartzen dute adituek. Eta neuk ere bai: Monzók inork gutxik bezala daki erabiltzen ipuinaren ahala. Liburu hau, gainera —eta badakigu zer diogun—, hamar urte iraun duen egoera larri baten ostetik dator: Quim-ek aurre egin behar izan dio bere gurasoen zainketa eta heriotzari. “Ez nuen uste hain gogorra izan zitekeenik” esan zigun, “Superman nintzelakoan nengoen, baina kakaume bat baizik ez naiz, finean”. Eta hala, MIL CRETINOS honetan, zahartzaroaren inguruko bizpahiru ipuin ere badatoz. Baina ez hori bakarrik. Quimek beti dio hauxe dela bere libururik umoretsuena, eta ulertzen diogu hori esaten digunean, azkenenan ulertu baitugu bere umorearen nolakoa: zorrotza bezain errukitsua. Bai, lehen lerrotik azkenekoraino, giza kondizionearen desolazioa ageri da liburu honetan eta, hala ere, irria ez ezik, algara ere atera digu behin baino gehiagotan. Quimek eguneroko gauza txikietan jartzen du X izpizko bere begia, eta hitz esaktoak (ez besterik) erabiliz kontatzen digu dena. Hala aurkituko ditugu, besteak beste, gutako bakoitzaren bizimodua kolokan jartzeko moduko kontakizunak. Esango nuke, ogi eta gurinez ematen dizkigula ipuinok, gozo gozo, baina elektrokuzioa sortzeko helburuarekin. Artista handia da, gutxi bezainbestekoa. Eta liburu honek eutsi egiten dio, gainera, duela zenbait urte irakurri genion 86 CUENTOS apartaren mailari. Bingo!

Iñigo Aranbarri. Zulo bat uretan. Susa 2008.

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

Alber Váquez. Cósele el rabo al lagarto. Hipálage (2008).

Aspalditik neukan gogoa Alber Vázquez-en liburu bat irakurtzekoa. Interneten aurkitutako bere zenbait artikulutan, sekulako indarra ikusi izan diot Errenteriako mutil honi. Nobelak ere baditu dozenatik gora argitaratuta eta, hain gaztea izaki (1969), iruditzen zitzaidan zerbait galtzen nuela haren lana ezagutu gabetan. CÓSELE EL RABO AL LAGARTO du narrazio lehen liburua, eleberria eta poesia izan baititu orain artekoak. Bost ipuin, beraz, guztiak ATILA LONGO izeneko kazetariak protagonizatuak. Ikusten da Vázquezek HUNTER S. THOMPSONen lana oso gogoko duela, hark bezala honek, GONZO itxurakoak idatzi baititu. Erran nahi baita, ATILA LONGO delakoa, kazetari kronikak idaztera joaten dela hara eta hona, baina ez lekuko edo kronista huts bezala, baizik eta kontatu behar duen horretan ardatz bihurtuta egiten duela kazetari lana. Eta hala, lehen ipuinean, esaterako, Izagirreren Metxa zaharra ekarri dit, nolabait, gogora, ATILA LONGO kartzelara sartzen baita, ihesketa bat antolatzera. Lehen ipuin hori da, hain juxtu, gehien atsegin izan zaidana, besteak goreegiak gertatu baitzaizkit: kanibalismoa, likantropia, sodomia… Esan dezgun, liburu honetan kontalari indartsu bat dagoela, telebistako serieek eragindakoa (CSI, House…), ketchup eta tabasco saltsak kontakizunean erabiltzen dakien horietakoa, baina pertsonaia oso bazterreko eta eskatologikoegiak hautatzen dituena, aukeran. Horixe esan nion bart mail batean, gogortxo eta nazkarriegiak egiten zitzaizkidala kontakizunak. Segidan eman zidan erantzun ironikoa, zinikoa ez bada: los escritores vascos castellanoescribientes siempre hemos pensado que los escritores vascos vascoescribientes erais todos una cuadrilla de nenazas. Salbuespenak salbuespen, arrazoia duela erantzun diot.

 Juan Izuzkiza. Paranoiaren hozberoa (nintendorena). Pamiela (Juan Zelaia Saria 2007)

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

 Joxe Austin Arrieta. Terra sigillata. Txalaparta.

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri ahalako liburu guztiak.

 Chesil beach. Ian McEwan. Anagrama.

Liburu hau birritan aholkatzen ikusi dut aste honetan bertan: Radio Euskadiko Graffitikoek eta Iban Zalduak, egunkari batean. Duela pare bat aste irakurrita neukala ahazturik neukan, bi aipamen horiek irakurketa berritu didaten arte. (Ahaztuta dudan bezala egile berari irakurritako beste zerbait, gaur gonparazioa egiteko primeran etorriko zitzaidakeena. Baina ezin denean ezin da: memoria alu hau noizbait erauziko balidate ere, berdintsu nenbilke). Eta egia da, aholkatzeko modukoa da nobela hau, bai baitu zerbait irakurlea gozo-gozo baina jakinminez aurrera eroaten duena. Alabaina, ez beza inork uste obra nagusi baten aurrean gaudenik. Bikote ezkonberri baten larrua jotzeko ezintasuna da abiapuntua eta ardatza. Bitxia egiten da sexuaz eta amodioaz halako britainiartasun hotz batez antolatzea kontaketa guztia, drama txiki hori profitatzen baitu egileak, Britainia Handira sexu liberazioaren oldarra iritsi baino lehenxeagoko garaiak deskribatzeko (1962). Bi protagonistak jator askoak dira, aurrerakoiak eta ikaragarri maite dute elkar. Areago, elkarrentzakoak dira. Baina sexurako ezintasunak, paradoxa baten aurrean jarriko ditu: gaur ezkondu gara, baina egin ote dezakegu elkarrekin aurrera (geure maitasunean, geure bizitzetan), elkarren arteko sexurik ezean? Ez da hori bakarrik nobelan kontatzen dena, baina batez ere horixe da. Geza eta mengela dirudi, baina MacEwanek dotore asmatzen du kontakizuna denbora guztian. Esango nuke, hala ere, eleberriaren azken aldera, idazlea bera aspertu egiten dela, eta abiadan amaitzea deliberatzen duela, di da, esan beharrekoa. Izan ere, nobelaren denbora ia guztia, gau bakarrean gertatzen baita eta azken orrietan, urte osoak pasatzen dira arrapaladan, zertzelada apurretan. Niri ondo etorri zitzaidan erritmo aldaketa hori juxtu gertatzen EZ zen guztiarekin gogaitzen hastera nindoan puntuan. Nobela txiki handi bat, beraz.

 
Jed Rubenfeld. La interpretación del asesinato. Anagrama.

Aurrerago idatziko dut zer iruditu zaidan, oraintxe bertan ez baitut astirik horretarako. Ez ahazteko jartzen dut hemen. Oro har, eleberri trepidantea, baina artifizio gehitxo nire gusturako. Narratzailearen tranpak oso agerian ditu. Bestalde, arras interesgarria Freud-en figura erakargarri zaionarentzat.