Zutabegintza soziopolitikoan ibili den edonork ezagutu ditu noizbait bere gintzaren ondorio zuzenak: haserretu zaizkion politikariak, diosalaren erretiroak, mendekutxoak… Izan ere zutabegintzak badu gauza bat lege nagusi bezala betetzen dena: beti ematen du geziak dianan. Esan nahi da, aipatzen baduzu norbaiten izena edo kargua, goiz edo berant, zure zutabearen subjektuari iritsiko zaiola idatzi duzun horren karga.

Hori dela eta, askotan zutabegilea heroi txiki bat sentitzen da bere bakardadean, izan ere, inor izan gabetan ere, etorri egingo zaizkio Diputatu Nagusiak, edo alderdietako buruak, edo auskalo zein, kontuak eskatzera. Niri, behintzat, gertatu izan zaizkit halakoak. Zutabegintzaren ajeak dira, askotan, gehiegitan, autozentsurara bultzatzen dutenak.

Hala ere oilo kaka baizik ez gara beste garai bateko kritika soziopolitikoarekin alderatuta. Mark Twainen autobiografia zoragarria ari naiz irakurtzen oraintxe, eta bart aurkitu nuen adibide bat. Ez dezagun ahantzi, Mark Twain Europan barrena ibiltzen zela askotan, eta tartean, Belgikan ere ibiliko zen. Baina, hala ere, hara zer dioen:

“El palacio de Bélgica es todavía lo que ha sido catorce años, la madriguera de una bestia salvaje, el rey Leopoldo II, quien por asuntos de dinero, mutila asesina, mata de hambre a medio millón de desamparados y pobres nativos sin amigos en el Estado del Congo cada año, y lo hace con el consentimiento silencioso de todas las potencias cristianas, excepto Inglaterra, sin que ninguna de ellas levante una voz o una mano para detener esas atrocidades, aunque trece de ellas están solemnemente comprometidas mediante tratado  a proteger y ayudar a esos miserables nativos. En catorce años Leopoldo ha destruido deliberadamente más vidas que las que han perecido en todos los campos de batalla de este planeta durante los pasados mil años: y me quedo corto, varios millones de vidas corto. Es curioso que el siglo más avanzado y más ilustrado de todos los siglos que han pasado bajo el sol (XIXgarrenaz dihardu) tenga la espantosa distinción de haber producido la figura de este hipócrita mohoso y piadoso tan sólo de boquilla, a este monstruo sanguinario sin igual en toda la historia de la humanidad, cuya personalidad seguramente avergonzará al propio infierno cuando llegue allí, lo que ocurrirá pronto, esperemos y confiemos”.

Baten batek pentsa dezake Twainek kontu pertsonalen bat zeukala Leopoldo horrekin, baina ez da libratzen Errusiako Tsar-a ere: “En Rusia, durante tres siglos, la vasta población ha crecido bajo las botas, y para el único y sórdido provecho de una caterva de asesinos y ladrones coronados que han merecido todos la horca. Los ciento treinta millones de miserables súbditos de Rusia están hoy mucho peor que los pobres de la Edad Media que tanta pena nos dan. Ya nos hemos acostumbrado a hablar de Rusia como medieval y aún situada en la Edad Media, pero eso sería demasiado bueno. Rusia está aún muy por detrás dela Edad Media; la Edad Media le lleva mucha ventaja  por delante y no parece probable que la alcance mientras los zares continúen existiendo”.

Ez dezagun ahantzi, gainera, Twain umorearen maisu handia zela. Baina ez zuen idazten umorea ardatz hartuta. Umoreari beti egiten zion leku, baina osagai bezala bakarrik. Ardatza, mezuan zegoen: ” Yo siempre he predicado. Ésta es la razón por la que he durado treinta años. Si el humor llegaba por su propio pie y sin ser invitado, yo le hacía siempre un hueco en mi sermón, pero no escribía el sermón en aras del humor. Habría escrito el sermón exactamente igual, sin pensar si el humor pedía entrada o no”.

Horixe: badaukagula non ikasia. Ez garela Adan, alegia.

Ematen du TXORI HANDIAK izeneko sarrerak, kilipa baino apur bat gehiago egin diola zenbaiti. Argi dezadan, beraz, nire asmoa ez zela Susa-z ez besteko argitaldariak iraintzea, ez eta gutxiago ere. Ezagutzen ditut bat edo bi iraintzeko modukoak, baina sarrera horretan ez nuen zirika hasteko batere asmorik.

Esaten banuen Susa dela idazlea hobeki zaintzen duen argitaletxea, adierazi nahi nuena zen objektiboki bera dela —nik dakidanez—, egileak gehien errespetatzen dituena (edizioa soilik erosiz), eta bera dela, halaber, eskubide gehien ordaintzen dituena (%12). Oker banaiz, baten batek zuzen nazala. Honek esan nahi duena ez da gainerako editoreak krapulak direnik, baizik eta ez dutela egiten egileen alde Susak adinakorik. Horixe baizik ez. Agian eginen dute liburuen alde, aberriaren alde, edo nikeztakitzerren alde, baina ez egilearen alde. Hainbeste. Normala ere bada, egileak baitira enpresa horren jabe gehienak.

Jakina, izanen dira (izaten ahal dira!), tratu pribatu hobeak ere zenbaitetan, pentsatzen baitut, Atxaga batek, esaterako, ongi merezitakoak izango dituela irabaziak, eta ez direla mauka izango harekiko negoziaketak, baina, oro har, horixe du Susaren planteamenduak, besteena ez bezalakoa izatea (nik dakidanez, berriro).

TXORI HANDIAK sarrerarekin nahi nuen bakarra zen, hauts apur bat harrotu eta alua.mundua honetan hain maite dugun liburuaren gaiaren inguruko gogoetak egiten segitzea. (Klik egiten baduzu “liburuak” atalean, egiazta dezakezu ederki, eta “letra kontuak” izenekoan ere bai).

Ondo al dago euskal idazle bat ahalik eta etekin ekonomiko handiena lortzen saiatzea bere liburuarekin? Horixe plazaratu nahi nuen, ez besterik. Beraz, nahigabetan baten bati min egin badiot, barkamen eskaera doakio hemendixe.

Bestetik eman dezake, telebistan agertzen naizenez, ezin dudala deblauki ibili blog honetan gauzak jartzen. Ba, bai, deblauki eta nahi dudan moduan ibiliko naiz, horixe baita bloga egitearen askatasuna (teorikoa, bederen). Hau irakurle norbanako baten bloga da eta, gainera, zela-halako idazle den norbaitena ere bai. Baten bati ez bazaio gustatzen, ez dadila ibili etortzen. Hemen ez dago diru publikorik eta menpekotzarik, inorekin. uste dut bi gauza direla neure ageriko lan publikoa eta neure bizitza pribatua, non artistarenak ere baduen bere lekutxoa. Blog hau, nire bizitzako zati da, baten batek ez bazekien ere.

Eta galderari buruz esaten nuen baietz, niri ondo iruditzen zaidala euskal autore batek ahalik eta diru gehien ateratzea bere liburuaren aitzakia egoki erabiliz, besteak beste, argitaletxeek diru asko jartzen badute liburu baten apostuan, gero lan egin beharko dutelako liburu berorren mesedetan.

Eta berriro diot: zeuk, zer uste duzu zeuk?

Gure jardineko metro kuadro apurretan txepetxak ere agertu izan dira noiz edo noiz, eta txantxangorriak eta halakoak, tx-z izendatzen ditugun horietakoak, euren txikitasunaren kariaz. Baina esan dezadan egia: sarriagoak dira zozoak eta birigarroak, tamaina handiagoko hegaztiak. Horietako batek —ez dakit xuxen ote zen zozo ala birigarro—, arrautza jarri zuen derrepentean idortu zitzaigun pikondoa zegoen lekua betetzen duten sasietan. Eguna joan eta eguna etorri, begira-begira egon nintzaion arrautza hari, behingoz jakiteko nor zuen ama, edo aitaren espeziea nabarituko ote nion lumajean, baina bai zera: oskola apurtu eta bertatik atera zitzaidan, xitoaren lekuan, mezu harrigarri bat: euskal idazle bat bere azken nobelaren lehen kapitulua ari da enkantean jartzen euskal editoreen artean, nork diru eta berme gehiago emanen dion jakite aldera.

Izan gaitezen zintzoak: egilea gehien Susak zaintzen du. Bera da, egile eskubideak baino, argitaralpena erosten duen bakarra (nik dakidanez) eta, gainera, beste inork baino prezio hobean. Hala ere, arrautza hartatik irtendako informazioneak ziostan Susak ez zuela jaso aukerarik ere, eleberri hori argitaratzeko. (Gauzak diren bezala , Susa, Susa baizik ez baita izan, batez ere promozio eta banaketarako orduan).

Kontua da, arrautzakoa egia bada behintzat, gure egileetako batek nobela duela esku artean, eta lehen atala eman duela amu gisa, euskal argitaletxeetara. Eta erokeria dirudien arren, batek erantzun omen du: “Kosta ahala kosta, geuk argitaratu behar dugu liburu hori”. Bingo, beraz, itxura batean. Harkaitz Canok esandako bi bideetatik, biak beteko dituela dirudi, itxura batera.

Beste idazle engaiatu bati aipatu nion albistea, eta zuri-zuri jarri zituen begiak esana entzundakoan. Albistea nork eman zidan jakin nahi zuen, eta noren liburuari buruz niharduen ere bai, ez baitzidan sinetsi txori batek esanda nekienik.

Minutu batean pentsatu eta gero esan zuen: “Zergatik ez? Ez zait gaizki iruditzen”. Erran nahi baita, ez zaiola gaizki iruditzen euskal idazle batek (ere), ahal duen dirurik handiena ateratzea bere liburu batekin. Errentagarritasuna bilatzen saiatzea, alegia. Eta niri ere ez: ez zait batere gaizki iruditzen, gauzak dauden daudenean. Jakinekoa baita, gainera, editore batek diru dezente ordaintzen badu liburu batengatik, huraxe saltzen saiatu beharko duela lehenbizi eta, beraz, promozio eta ibilera hobea izango duela liburu horrek balizko erroten artean.

Zeuri zer iruditzen?

Berandu iritsi nintzen hitzaldira, baina atzo Harkaitz Canok gauza arras interesgarriak esan zituen literatura eta liburuaren etorkizunari buruz, Hendaiako Akelarren. Bere lanaz ari zen, baina orokortzea ere ekarri zuen horrek, eta hala, bi bide nagusi eta bakar ikusten dizkio Harkaitzek literaturari, nik ulertu nionez. Bata massmediei esker saltzen diren liburuei dagokie, publizitate plataforma diren eta izango diren horiek, literaturarekin baino, negozioarekin harremana dutenak. Besteaz luzatu zen gehiago: kapera txikietan baizik ezin funtzionatuko duten liburuei buruz aritu zen. Hilbeila deitu zion berak, gorpu baten inguruan biltzen den familiartekoen irudia emanez. Hilbeilen maneran funtzionatuko duela aurrerantzea literaturak eta irakurzaletasunak. Erran nahi baita, irakurle multzo bat hemen, beste bat han, liburu edo idazle baten inguruan bildutako interesatuak egongo direla, mugak gaindituz, kasurik onenean. Eta niri atoloiaren irudia etorri zitzaidan burura. Hondartzako hondar bakandu eta ezdeus bilakatzera destinatuta dagoen atoloiaren irudia.

Eta esanen dute literaturak eta liburuek ez dutela ematen dirurik. Hara hemen Xabier Mendiguren, gure editoreetan editore. Errepara iezaiozu platerean geratu diren hondarrei.

(Zorionez geu ere ez genbiltzan oso urruti, jua, jua).

Oso pozik gaude, Brasildik iritsi zaigun PORCA MEMÓRIA gure liburuaren edizioarekin. Portugesa beti egin zaigu maitagarri eta plazera da norberaren liburua hain urrutiko lurretan argitaratu dutela jakitea, eta edizio zainduan, gainera. Han ere ari da bat baino gehiago irakurtzen. Ea ba, zein bide egiten duen, egiten ahal du, behintzat, Espainian egin duena baino hobea. Uste genuen RBA argitaletxe handiarekin ezkonduta, bingo egingo genuela, baina denean txakurrak ortotsik, antza. Kontua da, edizio brasildar honen aitzineko hitz batzuk argitaratu dituztela argitaletxekoek, eta bertan “espanhois” garela diote, nahiz eta gero argitzen duten “bascos” garela. Grazia egiten dit, eta akordatzen naiz nire lagun Etxarrirekin. Hegoaldean, “hi baskofrantsesa haiz?”, galdetzen diote; eta Iparraldean “espagnol caracol” esan izan diote. Berak berehala du arrapostua: “Ni euskalalemana naiz, jaio nintzenean Hitlerrek agintzen zuen eta Hendaian”. Geu ere halatsu, besteek asmatuko dute, azkenean, gure tripak nongoak diren.

Horoskopoak idatzi ez idatzi erabaki ezinik gabiltzan bitartean, Quim Monzó laguna izan dugu geurean egun batzuetan atsedentzen eta parrandan. Eta berak bidali digu gauzatxo harrigarri bat, arbolari buruzkoa, gaztelaniaz. (Izugarria egiten da kataluniar eta euskaldun batek “etsaiaren” hizkuntzan elkar ulertu beharra. Bizimodu garaikidearen paradoxak dira). Bi aholku dauzkat, hala ere: 1- Ez zaitez inola ere hau ikustera jarri, letraeroa ez bazara. 2- Ikustea deliberatu baduzu, emaiozu ordenagailuaren bolumenari topera. On egin. Hemen da.

Datorren zapatuan, Apirilak 12, SAUTRELAren bolada berria hasiko da, uda bitartekoa. Gure taldeko gazteek (Maialen Sarasua, Xabier Gantzarain, Jon Benito…), promoziorako bideo eder bat egin dute. Hementxe jarri dugu.

Ez daukagu sarietarako aurrekonturik, baina ederra litzateke zuetako baten batek promoan darabilgun testua norena den asmatzea: tonuagatik, gaiagatik… Pista bakarra: itzulitakoa da. Garagardotxo bat bada ere, geure kontura.

Alain Robbe-Grillet hil eta idazle handi bat joan zaigula esango du baten batek. Baliteke, ez dut nik esango ezetzik. Haren lanak ez nituen oso gogoko, nahiz eta aitortzen diedan berritasuna eta bazterrak nahasteko gogoa. Literaturaren Historian edukitako garrantzia ere bai. Esate baterako horixe ulertu behar da Berriak dakarrena irakurritakoan. Oso ondo oroitzen dut Robbe-Grilletek emandako gomendio bikain bat: “Nobela berri bakoitzak, forma berria ekarri behar du, bestenaz, zertarako ibili idazten?”. Alabaina, idazle handiarena baino, pertsona eskaxaren akordua daukat nik harena, jakobino kabroiarena, alegia. “Zertarako habil hizkuntza txiki horretan idazten?” galdegin zidan. “Nazionalismo oro duk anker eta atzerakoi”. Esan nion ni ez nintzela politikaz ari, euskaldun nintzela soilik eta horregatik idazten nuela neure hizkuntzan. Orduan algaraka gaineratu zidan bere gurasoak ere bretoiera zekiten inuzenteak izan zirela, baina, zorionez, ez zuela gorde hizkuntza txiki harekiko loturarik, hizkuntza handiak egonda, ez dela behar txikirik. Bera frantziarra zela, kultura handi bateko seme eta abar eta abar. Esan banion, esan nion: García Márquezek adierazia zuela frantsesa ere desagertzeko bidean dauden hizkuntzen artekoa dela. Sutan jarri zitzaidan nazionalismo ororen kontrakoa omen zen idazlea: “Frantzia handia duk, eta kultura frantziarra munduan handiena!”. Uste dut Vive la France! bat trabatu zitzaiola eztarrian eta ondoren pikutara bidali nuen ahalik eta hitz leunenekin zentralista osti hura. Bilbon haren bisita antolatua zuen anfitrioiak esan zidan ea zertan nenbilen halako gizon handiarekin haserretzen, eta abar eta abar. Baina biharamunean telefonoz deitu zidan, eurek ere antzarak ferratzera bidali zutela azkenean idazle handia, jasanezina, harroputza eta despota hutsa zela putakume hura. Goian bego, beraz, edo berak nahien duen lekuan, baina gugandik urruti behintzat, sugegorrien antzera.

Argazkiko bi urdeak Madrila goaz bihar, gonbidatu egin baikaituzte hitzalditxo bat eman eta mahai-inguru batean eskuartzera Madrid Fusión deritzan kongresu erraldoi horretan: GASTRONOMIA E INTERNET du izenburua. Gaur bertan izan ditugu TVE1koak galdezka, kamerekin. Geure ondoan aspaldiko arerio bat, gutxienez, izango dugu han, Maribona jaun txit agurgarria, ABCko kritikaria bera, eta Ansón eta konpainia, haren itzala indartzera joanak. Maribona jaun honek egundokoak idatzi zituen guri buruz PORCA MEMORIA argitaratu genuenean: separatistak, nazionalistak, etnozentristak… Ia ETAko egin gintuen gastronomia eta memoriaren aitzakian egindako literatura liburuaren karietara.

Ez goaz mendeku bila, baina Maribona jaunak, barruko arropak zirintzeaz gain, nahikoa lan izango du bihotzekoari eusten esan behar ditugunak entzutean: Espainiako kritika gastronomikoa (bera tarteko nabarmen dela), ergelkeria huts bihurtuta dabilela. Futitu egiten garela. Ez diogula aspaldian begiratu ere egiten. Bost axola zaigula eskarola hostoa plateraren erditik zenbat milimetrotara dagoen ala jatetxe bati 8′75 ala 8′80 ematen dioten. Halarik ere, biziki maite dugula gastronomia (bere luzezabalean), eta aitzakia bikaina egiten zaigula GLOTONIA geure blog gastroliterario arrakastatsuan sorkuntzarako. Ez, ordea, eurek lantzen duten zentzu ustelean. Horiek eta gehiago, guztiak arrazoiturik eta ideario moduko baten inguruan antolaturik daramatzagu esateko. Ikusi egin behar sua pizten ote dugun. Hobe bai, hala balitz, eta baten bati erreko balitzaio gutxienez panderoa: dei diezagutela gero nahi dutena, baina ongi merezia bedi. SUKALDEAN eta RECETANIAren aipamenen bat ere egingo dugu, prefosta, geure ume baitira horiek ere. Beste lan batzuk egiteko ere probestuko dugu bidaia, ez baikara oso hara joan zaleak, eta behin bidaia eginda, hobe etekinekin itzultzea. Baina ez nizuen honetaz guztiaz hitz egin nahi, esan nahi nuena zen, bidaia hori dela eta, hiruzpalau egunean ez dela hemen sarrera berririk izanen. Ez, behintzat, hotelean ez badago konexio on bat.

Jakingo duzue honez gero, baina, ohi duen eran, hatza zaurian jarri eta eztabaida sekulakoa abiarazi du Koldo Izagirrek bazka.info sareko aldizkarian. Xabier Silveirak eta Mariasun Landak euren liburuak gaztelaniaz idatzi izana hartu du kontutan horretarako eta, esango nuke, Euskadi Sariena amatatu zenetik, hauxe dela eztabaidarik sentituena euskal letragileon artean. Hura baino funtsezkoago hau, gainera.

Parisen bazabiltza, agian mesede egingo dizu Marie Darrieussecq-ek bidali digun oharrak: bost eguneko ikastaroa idazketaz, literaturaz eta psikoanalisiaz. Lastima urrutitxo geratzea Paris, oraingo honetan, bederen. Hurrengoan beharko.

Buruz ari naiz, ezer begiratu gabe, baina, bai, euskal literaturari dagokionean, iazkoa uzta arraroa izan zela esan daiteke. Alde askotatik begiratuta, gainera. Alde batetik zurtz xamarrak sentitu baikara Atxaga eta Sarrionandiaren lanik gabe Durangon, nahiz eta, beste alde batetik, bi liburu batera argitaratu dituzten idazleak ere agertu diren bazterretatik. Horietako bi dira —dena binaka egite aldera—, Asier Serrano eta Felipe Juaristi.
Are bitxiagoa Mariasun Landak egin duena autobiografiari ekin dion honetan: gaztelaniaz idatzi, euskarara beste bati itzularazi eta biak batera plazaratu. Sekula halakorik ez gurean. Nik dakidala.
Nobelak ere dezente argitaratu dira, baina ez du inork erakutsi mugarri sekulakorik. Gehienak nobela laburren tankerakoak izan dira, zuzenak, egokiak, denbora ederki pasatzeko modukoak, heldutasun nolabaiteko bat erakusten dutenak… Esan nahi baita,  jada ez duela inork gaizki idazten, ez, behintzat, iraganean ezagutu ditugun aberrazio horietakoak egiteko beste. Aipatu behar, nola ez, bai Andu Lertxundik eta bai Jokin Muñozek, nobela lodikoteak in stricto sensu idatzi dituztela. Esan nahi baita, bai lehenengoaren Ihes betea eta bai bigarrenaren Antzararen bidea, sekula baino nobelagoak gertatu direla. Kasurik nabarmenena Andurena, esperimentazioan hainbesteko bidea egin ondoren, hain ohikoa duen bere erregistro aldaketa batekin harritu gaitu, forma aldetik zuzena den lan bat eskaintzeko.
Poesian ondo xamar ibili gara, zenbait egile gazteri leku eginez, baina ezer nabarmentzekotan, Jose Luis Otamendiren Erlojuen mekanika hortxe dago, hainbeste urtean itxaroten egoteagatik, hutsik egiten ez duena. Otamendirengan dauka gaur, besteak beste, Lasa, Lete, Artze eta enparauen ahotsak jarraipena.
Agian, ordea, argitaratu diren liburuetan baino, argitaratu ez direnetan egon da koska aurten. Eta bi izen aipatzen jarraitzeko, Saizarbitoriaren  nobela ez da iritsi, ohiturik gauzkan bere estilo zalantzatiaren kausaz seguru asko, eta ez eta ere Kirmen Uribek aspalditik esku artean duen hori. Lepoa jokatuko nuke, gainera, ondarrutarrarena baino lehen bistaratuko zaizkigula Aranbarrirenen bat eta Canoren besteren bat. Egia esan, itxaropen literario handiak jartzen dizkiot 2008 hasi berri honetako uztari.
Ezin ahaztu, halaber, bi kontu paralelo baina ez pisu gutxikoak hala ere. Bata da, Utikan manifestua, Euskadi Sariak dantzan jarriz batera, idazleen ezinegon bat erakutsi duena. Baina nik diot: noiz izan dira sariak ematen dituena bera ohoretzeko trikimailua baino? Eta, bigarrenez, Durangoko Azokari egin zaizkion kritika zorrotzak, euskal literaturari emandako liburuak gero eta baztertzenago dituela eta. Bere haurrak irensten dituen Jainko bat dela Durangokoa, alegia.
Eta honetan eta hartan joan zaigu urtea, halako uzta arraro batekin, gero eta normalagoak garela erakutsiz.
Hasier Etxeberria. El Mundo. 080105

Duela egun batzuk saria eman zioten SAUTRELA gure telesaioari Bartzelonan. Gauzak diren bezala esateko, sari garrantzizkoa zen ATLANTIDA hori, GREMI D’EDITORS DE CATALUNYAk eskainia, luxozko tratamendu eta guzti, baina sari guztiak ez dira emaileek eurek profitatzeko zerbait baino, batez ere. Hala ere eskertzekoa da akordua, ez baikara hain gaizki hezitakoak ere. Bestalde, ez da inoiz esaten, baina esan beharreko lehenengo gauza da, gaur garena (ezer bagara SAUTRELAn), ez dela kasualitatez, eta bidaidez betetako bidea dagoela atzean: haserreak, dialektika, botere harremanak, zeloak, inspirazioak… Denek egin izan dituzte txitak gurean. Baina Zesarri Zesarrena: hala, erredakzioan, Miel Elustondo eta Kirme Uribe, hastapeneko urteetan bertan izan zirenak, geroago Urtzi Urrutikoetxea, Esti Ezkerra, Felipe Juaristi, Edorta Jimenez, Oskar Alegria, Jon Artano eta Eider Rodriguez. Gaur bertan lankide nabarmen, Jon Benito eta Xabier Gantzarain ditugu geurekin. Baina idazkuntzaz gainerako alorretan ere izan dira kideak: Iker Trebiño errealizazioan eta Martin Ibarbia produkzioan (asmoa gauzatu zuena, hain preseski). Gaur errealizazioa Guille Sánchez eta Maialen Sarasuaren esku dago, produkzioa, ostera, Unai Ibarbiaren esku, nahiz eta ezin ahazteko modukoak diren arlo honetan Izaro Goenaga, Maialen eta Nagore Oskoz-en izenak. ETBtik Maite Tarankok zaindu digu fiskoa. Irudi eta hotsean, ostera, Juantxo Sardón eta bere talde magnifikoa (Juanlo, Irene, holandesa, italianoa…). Halaber, eskertzekoa da ETBko zuzendaritzakoek eman diguten patxada, tenplea behar baita audientzia handiegirik gabeko saio bati eusteko 8 urtean, eta Eroski Fundaziokoen babes ezinbestekoa. Ezin ahaztu, gainera, hainbeste literatura kritikari, idazle eta irakurleren ahalegina eta esku zabala. Hala, ba, behar duen lekuan gera dadin, hementxe horren guztiaren aitortza.

Enrique Vila-Matas. Exploradores del abismo. (Anagrama 2007)

Asko maite dugu Enrique Vila-Matasen jarduera. Gure ustez, bide berriak ekarri dizkio literaturari errealitatea eta fikzioa nahasteko lana obsesio bilakatu eta gaixotzera arte landuz. Gogoangarriak egin zaizkigu ezagutu dizkiogun nobelak: HISTORIA ABERVIADA DE LA LITERATURA PORTÁTIL, BARTLEBY Y COMPAÑÍA, EL MAL DE MONTANO, EL DOCTOR PASAVENTO… eta orain EXPLORADORES DEL ABISMO, narrazio liburua. Ezagutzen ez duenarentzat esan dezagun Vila-Matasek plano berean bizi dituela idazkuntza eta bizimodua. Berarekin zaudenean ere, ez duzula xuxen jakiten lagunarekin zauden ala nobela baten barrura sartu zaren derrepente. Artista handia da horretan, eta ez dezakezu jakin haren aipu ugariak bereak dituen ala, aitzitik, Gide, Walser, Kafka edo besteren batek asmatuak ote diren. Zentzu horretan, EXPLORADORES DEL ABISMO honetan, esango genuke, gailurra jo duela Vila-Matasek, maisutasunez darabilela bere mundua eta jolas egiten duela pertsonaiekin, literaturaren historiarekin, irakurlearekin eta bere buruarekin ere bai. Nahi duen bezala, sormen ikaragarriarekin, teknika paregabearekin. Baina aski da. Vila-Matasen genialitateak ez garamatza inora. Ederra da, zinez, bere horretan, eta ondo dago artista handi baten lana ezagutzea. Baina piroteknian geratzeko arriskua dauka Vila-Matasek, munduko piroteknia ederrena, hori bai, baina piroteknia huts, azken finean, narratibaren balio nagusia (hots, giza-bizitza kontatzearena), oso gutxi aitzinarazten duena.